Vledder Hervormde kerk

In 1914 bouwt orgelmaker H. van der Molen uit Steenwijk een orgel, dat wordt opgesteld in het koor van de kerk. In 1931 wordt een groter orgel aangeschaft dat door van J.J. van den Bijlaardt in 1905 werd gebouwd voor de Nieuwe Oosterkerk in Rotterdam. Van der Molen plaatst het instrument in Vledder, waarna het oude orgel wordt verkocht. Het Van den Bijlaardt‑orgel blijft tot in de jaren vijftig in gebruik, maar blijkt bij de restauratie van de kerk in 1953–1954 te groot voor het koor. De Hervormde Orgelcommissie adviseert verkoop, maar uiteindelijk verplaatst Johann Reil het orgel naar een nieuw orgelbalkon. Vanaf de jaren zestig verslechtert de toestand van het orgel sterk. Rapporten van de HOC en Mense Ruiter (1966, 1968) noemen het instrument technisch en artistiek onvoldoende. In 1976 wordt het binnenwerk door amateurs verwijderd; veel materiaal gaat verloren. Een luidsprekerorgel dient tijdelijk als vervanging. In 1984 wordt een Standaart‑orgel uit Schraard aangeschaft en in de oude kas geplaatst. Door de matige kwaliteit en technische problemen volgt in 1997–1999 een traject voor nieuwbouw. Uiteindelijk bouwt BAG Orgelmakers een nieuw eenklaviers orgel, dat in 1999 in gebruik wordt genomen.

Informatie over de kerk

Opnamen 28 juli 2021 Geert Jan Pottjewijd
 - Johann Sebastian Bach (1685-1750): Fuga in G BWV 576 Registratie: Plenum met Bourdon 16'
 - Johann Pachelbel (1653-1706): Magnificat fuga Registratie: Roerfluit 8', Fluit 4'
Opnamen 28 juli 2021 Harro Kraal
 - Abraham van den Kerckhoven (1618-1702) Fantasia in c
 - Johann Sebastian Bach: Partita Herr Christ, der einig' Gottessohn van Bach (BWV Anhang 77). Koraal en variaties 1, 3, 6 en 7

1820
Onwaarschijnlijk bericht over de plaatsing van een orgel in een krantenbericht uit 1951. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (02-04-1951).
Gezien het krantenbericht van 5 november 1824, waarin een onderwijzer wordt gevraagd voor de school van Vledder, met als neveninkomsten de post van koster/voorzanger is het niet waarschijnlijk dat er al een orgel in de kerk aanwezig is.

1824
Er worden sollicitanten opgeroepen voor de functie van onderwijzer in Vledder. Neveninkomsten uit de functie voorlezer/voorzanger en koster. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (05-11-1824).

1914
Orgelmaker H. van der Molen uit Steenwijk plaatst voor f 415,- een orgel. Het orgel wordt geplaatst in het koor op de begane grond.
De ingebruikname is op 5 juli, waarbij ds. Hugenholtz een leerrede houdt over psalm 103:1.

Dispositie:
Manuaal: Bourdon 16', Prestant 8', Holpijp 8', Voix Celeste 8', Gamba 8', Octaaf 4', Fluit 4', Octaaf 2', Trompet 8'
Pedaal: Gedekte bas 16'
3 treden
Manuaal C-f3
Pedaalkoppel.


De foto is afkomstig van nazaten van H.J. van der Molen. De afbeelding toont de situatie voor de ombouw door Reil, dus nog met onderkas en klavier aan de voorzijde. (01)
De personen zijn stemmer Teke van der Molen (zoon van H.J. van der Molen) en Gé Smit (voor het vasthouden van de toetsen). (12)

1915
Kasboek: Tractement orgelblaastrapper f 10.-; Onderhoud van het orgel f 5,- (14)

1916
Orgeltrapper f 10,-; Onderhoud orgel f 10,- (15)
Onvoorziene uitgaven: Beloning van den orgelblaasbalgtrapper B. Lugtmeier f 10,-; Onderhoud van het orgel T. van der Molen f 5,- (16)

1917
Traktementen van den orgelblaasbalgtrapper L. Ekkels f 5,-, A. Ekkels f 5,-, C. Groeneveld f 5,-; Onderhoud van het orgel f 10,-.(16)

1918
Orgelblaasbalgtrapper L. Ekkels f 10,-, C. Groeneveld f 5,-; Onderhoud orgel f 1,50 [de organist kreeg zijn inkomen waarschijnlijk uit de kosterijgoederen]. (16)

1920
Orgelblaasbalgtrapper L. Ekkels f 10,-; Onderhoud orgel f 10,-, Ds. Bazuin f 8,52 (16)

1922
Orgelblaasbalgtrapper L. Ekkels f 10,-; Onderhoud orgel T. van der Molen f 10,- (16)

1924
Orgelblaasbalgtrapper L. Ekkels f 15,-; Onderhoud orgel K.H. Bleeker f 15,- (16)

1926
Orgelblaasbalgtrapper L. Ekkels f 10,-: Onderhoud orgel K.H. Bleeker f 5,-. Ds. Bazuin f 6,75 (16)

1927
Orgelblaasbalgtrapper L. Ekkels f 10,-; Onderhoud orgel J. Hartsuiker f 4,75, K. Zoer f 2,96, H. Kiers f 6,50 (16)

1928
Orgelblaasbalgtrapper L. Ekkels f 10,-; Onderhoud orgel A. de Vries f 68,81 [reparatie?] (16)

1929
Orgelblaasbalgtrapper L. Ekkels f 10,-; Onderhoud orgel T. van der Molen f 18,- en f 9,- (16)

1930
Orgelblaasbalgtrapper L. Ekkels f 10,-; Onderhoud orgel R. Bergsma f 24,-, A. Vondeling f 4,05 (16)

1931
Orgelblaasbalgtrapper L. Ekkels f 10,-; Onderhoud orgel T. van der Molen f 6,-, L. Ekkels f 20,- (16)

1931: Uit de Nieuwe Oosterkerk aan de Goudseweg te Rotterdam wordt voor f 1.950,- een orgel van de orgelmaker J.J. van den Bijlaard uit 1905 gekocht. Voor de geschiedenis van het instrument in Rotterdam zie de bijlage.
Het orgel wordt in Vledder geplaatst door orgelmaker T. van der Molen uit Steenwijk.
Het orgel wordt in gebruik genomen op 26 juli. Ds. Was houdt een preek over Samuël 16 vers 23. T. van der Molen speelt van Mendelssohn de Bruiloftsmars en de Priestermars uit Athalie en van Ludwig van Beethoven de Marche Funèbre. Zie Meppeler Courant (1931-06-12), (1931-07-24), (1931-07-31), Opregte Steenwijker courant (01-08-1931).
Het oude orgel wordt via een advertentie te koop aangeboden. Zie Opregte Steenwijker courant (26-09-1931).

1932
Orgeltrapper L. Ekkels f 10,-; Onderhoud orgel T. van der Molen f 12,50 (16)

1933
Orgeltrapper L. Ekkels f 10,-; Onderhoud orgel T. van der Molen f 12,50 (16)

1934
Orgeltrapper L. Ekkels f 10,-; Onderhoud orgel T. van der Molen f 12,60 (16)

1936
Orgeltrapper L. Ekkels f 10,-; Onderhoud orgel T. van der Molen f 12,50 (16)

1937
Orgeltrapper L. Ekkels f 10,-; Onderhoud orgel 'Hiervoor niets uitgegeven' (16)

1938
Orgeltrapper L. Ekkels f 10,-; Onderhoud orgel T. van der Molen f 12,50 (16)

1939
Orgeltrapper L. Ekkels f 10,-; Onderhoud orgel T. van der Molen f 12,50 (16)

193x
Johan van Meurs noteert de gegevens van het orgel in zijn dispositiecahier. (11)

Klik op de afbeelding voor een vergroting

1940
Orgeltrapper L. Ekkels f 10,-; Onderhoud orgel T. van der Molen f 12,60 (16)


Het orgel achter in het koor van de kerk. Foto: nr. MZ 20589/20590 1941 (21) (klik op de afbeelding voor een vergroting)

1941
Orgeltrapper f 10,-; Onderhoud orgel f 12,50; (15)
Orgeltrapper L. Ekkels f 10,-; Onderhoud orgel T. van der Molen f 12,50; P. Thomas f 25,10 (16)

1942
Orgeltrapper L. Ekkels f 10,-; Onderhoud orgel H. Meek f 2,40 en f 3,60, K.T. van Dijk f 6,85 (16)

1943
Orgeltrapper L. Ekkels f 10,-; Salaris organist f 78,- [opheffing betaling uit de pastoriegoederen?] (16)

1944
Orgeltrapper L. Ekkels f 10,-; Salaris organist Van de Pol f 32,50, H. Stuiver f 25,-; Onderhoud orgel T. van der Molen f 12,50 (16)

1945
Orgeltrapper L. Ekkels f 16,-; Salaris organist Van de Pol f 42,50, H. Stuiver f 7,50; Onderhoud orgel T. van der Molen f 12,50 (16)

1946
Orgeltrapper f 10,-; organist f 75,- (15)
Orgeltrapper L. Ekkels f 10,-; Salaris organist Van de Pol f 82,50 en f 72,50; Onderhoud orgel T. van der Molen f 12,50 (16)

1947
Orgeltrapper L. Ekkels f 10,-; Salaris organist A. Van de Pol f 75,-; Onderhoud orgel T. van der Molen f 12,50 (16)

1948
Orgeltrapper L. Ekkels f 10,-; Salaris organist A. Van de Pol f 167,90; Onderhoud orgel T. van der Molen f 12,50 (16)

1949
Orgeltrapper L. Ekkels f 10,-; Salaris organist A. Van de Pol f 167,-; Onderhoud orgel T. van der Molen f 25,- (16)

1950
Orgeltrapper L. Ekkels f 10,-; Salaris organist A. Van de Pol f 75,- en f 75,-; Onderhoud orgel T. van der Molen f 23,- (16)

1951
Orgeltrapper L. Ekkels f 10,-; Salaris organist A. Van de Pol f 70,- en f 70,- (16)
Orgeltrapper: f 10,-; organist f 167,- (15)

1951
Krantenartikel over de Hervormde kerk van Vledder en foutieve informatie over het eerste orgel dat in 1820 zou zijn geplaatst. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (02-04-1951).

1952
Start van de restauratie van de kerk.

Tekening architect J. Boelens uit november 1952. Het orgel is hier ingetekend achterin het koor. (20) (klik op de afbeelding voor een vergroting)

1953
In het tijdschrift Drente wordt geschreven over de komende restauratie van de kerk. Het orgel is veel te groot voor de kerk en zou uit het koor moeten worden verplaatst naar de westkant. (25)
Er wordt advies gevraagd bij de Orgelbouw Commissie van de Hervormde kerk. Zie Bijlagen van de Handelingen der Generale Synode der Nederlandsche Hervormde Kerk ten jare (1956).
Op 23 oktober schrijft de Orgelcommissie van de Hervormde kerk (HOC) dat zij door mr. ter Linden op de hoogte is gesteld van een brief die de commissie nooit heeft bereikt.
De commissie zal Lambert Erné sturen om de situatie ter plekke te onderzoeken.
Op 28 oktober stuurt de restauratiearchitect dhr. Boelens een brief met een schets naar Erné met twee mogelijkheden waar het orgel na de restauratie te plaatsen. (07)



Ook wordt een foto van het orgel bijgesloten.


Op 3 december stuurt de HOC het advies naar Vledder. Het orgel staat nu in het koor van de kerk. De afmetingen van het orgel zijn bepalend voor de verplaatsing. De maten zijn: diep 180 cm, breed 330 cm en hoog 570 cm. De HOC vindt het orgel te groot om het boven de ingang van de kerk te plaatsen en adviseert om het orgel te verkopen en een nieuw orgel te laten bouwen.
De HOC beantwoordt op 18 december een brief uit Vledder. De HOC blijft bij haar advies om het orgel te verkopen en een nieuw of tweedehands orgel aan te schaffen. De HOC wil bemiddelen bij de verkoop en gaat uitzien naar een tweedehands orgel.
Op 26 december antwoordt de kerkvoogdij van Vledder dat men het orgel wil verkopen en vraagt de commissie uit te kijken naar een geschikt tweedehands orgel. De restauratie van de kerk duurt nog ongeveer een half jaar, maar vanwege de bouw van een orgelbalkon heeft men toch wel enige haast. (07)

1954
In februari schrijft de HOC aan Lambert Erné dat de kerkvoogdij graag de stand van zaken wil weten.
Op 9 februari schrijft de HOC dat men bezig is inlichtingen in te winnen voor een geschikt tweedehands historisch orgel.
De HOC wil een advertentie in Trouw plaatsen voor de verkoop van het bestaande orgel. De kerkvoogdij gaat op 10 februari akkoord met dit voorstel.
Op 11 april meldt ds. Speelman dat ze nog steeds niets gehoord hebben. Hij wil graag weten of er sprake is van afbreken of ombouwen.
Blijkbaar heeft de kerkvoogdij ook advies ingewonnen bij Mense Ruiter. Op 28 april schrijft Mense Ruiter aan ds. Speelman. Hij is ook van mening dat het orgel verkocht moet worden omdat het te hoog is voor plaatsing op het orgelbalkon.
Hij stelt een orgel voor met een hoogte van 3,60 meter met 8 stemmen voor de prijs van f 8.000,- Hij schrijft ook nog over een restauratie, maar onduidelijk is of dit betrekking heeft op het bestaande orgel of over het aangeboden orgel. (07)
Blijkbaar duurt het de kerkvoogdij van Vledder allemaal te lang. Orgelmaker Johann Reil verplaatst het orgel naar het orgelbalkon tegen de torenwand en brengt een aantal wijzigingen aan.
De dispositie is na de werkzaamheden van Reil als volgt:

Manuaal C-f3  
Bourdon 16'  
Prestant 8'  
Holpijp 8'  
Gamba 8'  
Octaaf 4'  
Fluit 4'  
Superoctaaf 2'  
Cornet I-II-III Doorlopend
Samenstelling: C: 2, c: 2 2/3 2, c': 2 2/3 2 1 3/5
Trompet 8'  
Pedaal C-d'  
Gedekte Subbas 16' Transmissie van de Bourdon van het Hoofdwerk

In de Provinciale Drentsche en Asser courant (11-12-1954) wordt bericht over de restauratie van de kerk. Hier is nog sprake van een nieuw orgel.


Het orgel na de verplaatsing naar een balkon aan de westkant van de kerk. Foto: nr. MZ12805000410 18-02-1966 (22)

1966
De HOC brengt op 15 maart 1966 een voorlopig advies uit. De staat van het orgel wordt beoordeeld als deplorabel. Er wordt verwezen naar een rapport van 4 december 1953 met een soortgelijke conclusie.
Hierna volgen enkele bladen met handgeschreven aantekeningen. Het is niet duidelijk wie deze heeft geschreven.
Deze aantekeningen maken deel uit van het latere rapport van Stef Tuinstra als bijlage en zitten direct achter het advies van 1966 en horen vermoedelijk bij dit advies. (06)


Tekening door Jan Vissering (1933-2017) (08)

1968
Op 18 maart maakt Mense Ruiter een rapport over de toestand van het orgel. Het betreft een oud instrument met 9 sprekende stemmen en een aangehangen pedaal. Nog niet zo heel lang geleden is een nieuwe windlade gemaakt en een slecht soort windmachine geplaatst. De toestand van het orgel is uitermate slecht. Mense Ruiter adviseert het orgel af te schrijven en een even groot nieuw orgel te laten bouwen. Geschatte kosten: f 45.000,-. Zie ook zijn aantekeningen.
Mocht dit niet lukken dan zou de windlade kunnen worden hersteld. Het onderzoeken van deze mogelijkheid kost f 1.000,-. Als de windlade herstelbaar blijkt dan zou het orgel zo kunnen worden verbeterd dat het weer 20 tot 25 jaar mee kan. Het bestaande pijpwerk blijft. De Trompet is niet meer bruikbaar en kan worden verwijderd. Er ontstaat geen artistiek orgel, maar wel een bruikbaar instrument. Later zou het pijpwerk vervangen kunnen worden.
Op 10 juli schrijft H.J. Doeven uit Nijensleek aan orgelmaker Mense Ruiter dat de Schoterlandsekerk in Heerenveen wordt afgebroken. Het orgel van de kerk is in goede staat. Het ene klavier stamt uit 1791 door Albert van Gruisen en het tweede klavier is in 1866 toegevoegd door P. van Dam. Het orgel zou passen in de Hervormde kerk van Vledder. Kan Ruiter het orgel komen inspecteren?
Op 31 juli schrijft Mense Ruiter aan de kerkvoogdij dat er op 7 augustus een bezoek kan worden gebracht aan het orgel van de Schoterlandse Kerk. Mense Ruiter zal ook aanwezig zijn.
Op 12 augustus schrijft Mense Ruiter dat hij de orgelgalerij in Vledder heeft opgemeten. Het orgel in Heerenveen heeft een hoogte van 5920 mm en de galerij in Vledder heeft een hoogte van 4530 mm. Zonder aanpassingen kan het orgel van Heerenveen niet in Vledder worden geplaatst. De kosten om het orgel voor Vledder geschikt te maken worden geschat op f 25.000,-.

Tekening Mense Ruiter van de orgelgalerij. (klik op de afbeelding voor een vergroting)

Op 16 augustus schrijft de kerkvoogdij dat er te veel 'barricades' zijn om het orgel uit Heerenveen over te nemen.
Op 28 augustus schrijft Mense Ruiter het jammer te vinden dat het niet mogelijk was het orgel van de Schoterlandse Kerk aan te kopen. Ruiter weet nu echter de maten van de orgelmakerij en zal in de gaten houden of er een geschikt orgel beschikbaar komt. (19)
Het orgel uit Heerenveen wordt later geplaatst in de Marturiakerk van Assen.


Foto links: nr. B 45596-31 1972 (21) rechts: ansichtkaart

1974
De kerkvoogdij vraagt op 28 oktober, na contact te hebben gehad met Corneille F. Janssen van het Drents Museum, aan Monumentenzorg of het orgel op de monumentenlijst is opgenomen. Er zijn plannen om het orgel te restaureren. (17)

1975
Op 10 februari schrijft Monumentenzorg dat het orgel in Vledder niet van monumentale waarde is. Het behoort wel tot de inventaris van een beschermd gebouw. Om het af te breken is er toestemming nodig. (17)

1976
Het binnenwerk van het Van den Bijlaardt-orgel wordt afgebroken door amateurs, waarbij veel origineel materiaal verloren gaat.
De metalen pijpen worden opgeslagen op de zolder van de pastorie. De meeste houten onderdelen van het orgel worden verbrand wegens houtworm.
Na verkoop van de pastorie wordt het resterende pijpwerk overgebracht naar de zolder van het oude politiebureau naast de kerk.


Fotograaf onbekend (08)

1976-1984
In deze periode wordt een luidsprekerorgel gebruikt. (03)

1984
Via bemiddeling van organist Tjeerd van der Ploeg wordt een Standaart-orgel uit circa 1930 aangekocht dat oorspronkelijk is gebouwd voor de Gereformeerde Kerk in het Friese Schraard. (18)
Deze kerk is gesloten in juli 1972 (04) en het orgel moet worden verkocht. De vader van Tjeerd van der Ploeg koopt het orgel en het staat tot 1983 in het huis van zijn vader.
Bij een verhuizing is het orgel verkocht aan de Hervormde Kerk te Vledder. Het binnenwerk van het Standaart-orgel is geplaatst in de bestaande orgelkas van Van den Bijlaart. (03)

Dispositie na deze werkzaamheden uit het rapport van Stef Tuinstra van juli 1995:
Manuaal C-f3
Bourdon 16' discant (bas opgeslagen op de pastoriezolder)
Prestant 8' deels front - zink
Roerfluit 8'
Viola da Gamba 8'
Octaaf 4'
Nasard 3' pijpwerk van een versneden Vois Celeste (pijpwerk van ca. 1900 met handgeschreven inscripties en weinig kernsteken)
Woudfluit 2'
Mixtuur II-III
Pedaal: Subbas 16' (niet geplaatst)

Tremulant niet aanwezig
Octaafkoppel functioneert niet
Koppel pedaal-Manuaal functioneert niet (17)

1995
In juli 1995 schrijft Stef Tuinstra een rapport over de toestand van het orgel.
Zowel de orgelkas van Van den Bijlaart als het pijpwerk van Standaart bieden weinig mogelijkheden tot hergebruik vanwege de kwaliteit, slechte staat van onderhoud en incompleetheid.
De volgende opties worden besproken:
 - Aanschaf van een luidsprekerorgel
 - Aanschaf van een positief
 - Restauratie van het Standaart-orgel in de Van den Bijlaart kas
 - Plaatsing van een tweedehandsorgel in de kas van Van den Bijlaart
 - Reconstructie van het Van den Bijlaart-orgel
 - Nieuwbouw
 - Aanschaf van een historisch instrument (17)

Op 10 oktober schrijft Reil, na een bezoek aan het orgel op 5 oktober, dat het orgel weer bespeelbaar gemaakt kan worden. Het heeft echter alleen zin als het daarna regelmatig wordt onderhouden. Het biedt echter geen definitieve oplossing.
Voorgesteld wordt de speling in de klaviatuur te verbeteren en de baskant van de Prestant 8' uit het front weer sprekend te maken.
Op 15 december volgt een prijsopgave van het aansluiten van de frontpijpen van de Prestant 8' en een mogelijk tremulant.
Handmatig wordt nog toegevoegd het bijregelen van de klaviatuur. Dit laatste wordt vermoedelijk uitgevoerd op 22 december. (06)

1997
De eerste vergadering van de orgelcommissie is op 14 juli. Er zal eenmaal per 6 weken worden vergaderd. Organist Van Iperen schetst de historie van het huidige orgel. In het rapport van Tuinstra over het orgel worden vijf mogelijkheden genoemd:
- Restauratie van het huidige binnenwerk
- Reconstructie van het Van den Bijlaart-orgel. Dertig procent van het pijpwerk is nog aanwezig
- Een gebruikt orgel in de bestaande kas
- Nieuwbouw
- Overname van een historisch orgel
Een luidsprekerorgel komt niet in aanmerking wegens de verhouding tussen kosten en levensduur.
Op 28 juli schrijft de orgelcommissie een brief aan Reil en enkele andere orgelmakers, waaronder Van Vulpen en Mense Ruiter, om uit te zien naar een mogelijk te plaatsen historisch orgel.
Op 11 augustus komt de orgelcommissie voor de tweede keer bijeen. Iedereen heeft het rapport van orgeladviseur Stef Tuinstra gelezen. Beslissingen liggen bij de kerkvoogdij en niet bij de kerkenraad.
Er zijn inmiddels reacties van vijf orgelmakers. De reacties zullen worden doorgesproken met Tuinstra. Er is al een fonds van f 72.000 beschikbaar. De kerkvoogdij stelt een bedrag uit de lopende middelen ter beschikking dat in dertig jaar moet worden afgelost.
Op 9 september biedt Reil een Van Rossum-orgel van 1864 uit Abcoude aan met Hoofdwerk en Nevenwerk. De orgelkas moet worden gereconstrueerd.
Op 4 november volgt een offerte van Reil met twee mogelijkheden: plaatsing van het historische Van Rossum-orgel uit 1864 of nieuwbouw van een tweeklaviers instrument.
Dispositie nieuwe orgel:
Hoofdwerk: Prestant 8', Holpijp 8', Octaaf 4', Octaaf 2', Mixtuur IV-V b/d, Cornet IV, Trompet 8' b/d
Nevenwerk: Gedekt 8', Fluit 4', Nasard 3', Fluit 2'
Pedaal: Subbas 16' (06)
Op 4 november komt de orgelcommissie voor de derde keer bij elkaar. Het door Reil aangeboden Van Rossum-orgel ligt al 10 jaar in opslag. De kosten van dit orgel zijn te hoog. Ook de nieuwbouw van Reil is te duur.
Steendam biedt een orgel uit de Hervormde Evangelisatie in Ruinerwold aan. Men heeft bedenkingen omtrent de kwaliteit. Het Witte-orgel van Kaat en Tijhuis is te klein. Is een historisch orgel wel zo verstandig? De kerkvoogdij neigt naar een nieuw orgel. Besloten wordt kleinere orgelbouwers te benaderen voor nieuwbouw. Misschien is het ook mogelijk de eigen vijf registers te gebruiken.
Er wordt een brief naar kleinere orgelmakers gestuurd voor een orgel met circa negen stemmen en een zelfstandig pedaal. Met het orgelfonds wordt nog even gewacht. Wel wordt er bericht in het kerkblad over de voortgang.
Op 10 november stuurt BAG Orgelmakers een offerte voor een nieuw tweeklaviers-orgel. BAG heeft geen historisch orgel voorradig.
Voorgestelde dispositie:
Hoofdwerk: Prestant 8', Roerfluit 8', Octaaf 4', Octaaf 2', Mixtuur II-IV
Nevenwerk: Holpijp 8', Gedekte fluit 4, Nasard 3', Woudfluit 2'
Pedaal: Subbas 16'
Van 1 december dateert een offerte door orgelmakerij Mense Ruiter met een eenklaviers- en een tweeklaviers-variant. Daarnaast wordt een historisch orgel aangeboden dat tot in de jaren '70 van de twintigste eeuw in de Christelijk Gereformeerde Kerk van Meppel heeft gestaan en in 1988 is vervangen door een orgel uit 1874 van de orgelmaker Flaes.
Op 1 december komt Van Vulpen met een offerte voor een eenklaviers orgel met de volgende dispositie:
Manuaal: Prestant 8' (discant dubbel), Bourdon 16', Holpijp 8', Octaaf 4', Gemshoorn 4', Quint 3', Octaaf 2', Mixtuur II-IV-V
Pedaal: Bourdon 16' (transmissie).
Op 2 december is de vierde bijeenkomst van de orgelcommissie. Aan de orde komen de binnengekomen offertes. Het door Reil aangeboden Van Rossum-orgel uit 1864 dient eerst te worden aangekocht voordat een aanvraag voor subsidie kan worden ingediend. Subsidie is echter niet zeker. Voordeel is wel dat daarna de onderhoudskosten worden gesubsidieerd voor maximaal f 1500,- per jaar. De commissieleden hebben hun twijfels. Waarom heeft het orgel tien jaar op zolder gelegen en is het nog niet verkocht. Zijn we niet beter af met een nieuw orgel? Is voorfinancieren niet duur? Tuinstra zal overleggen met de rijksadviseur omtrent de kansen voor subsidie. In een nabespreking wordt afgezien van de aankoop van het Van Rossem-orgel. Er zijn te veel onzekerheden qua tijd en geld. Tuinstra wordt hiervan op de hoogte gesteld.
Op 4 december schrijft de orgelcommissie aan orgeladviseur Tuinstra dat ze hebben besloten geen historisch orgel aan te kopen. Men wil verder met de offertes van BAG en Van Vulpen.
Op 15 december schrijft orgelmaker BAG een antwoord op een telefoongesprek. BAG komt nu met een voorstel voor een eenklaviers-orgel met één pedaalregister en een nieuw front.
Een Trompet 8' kost meer dan een Viola 8' zoals eerder is voorgesteld. In plaats van de Trompet is een Cornet V mogelijk. De orgelkas is van eiken en wordt blank opgeleverd.
Op 22 december zet adviseur Stef Tuinstra de offertes van BAG en Van Vulpen voor een eenklaviers orgel naast elkaar qua financiën. De offertes van Mense Ruiter en van der Putten & Veger worden ook genoemd.
Op 23 december komt de orgelcommissie voor de vijfde keer bijeen. De orgeladviseur heeft voorkeur dat de orgels eerst worden beluisterd en dat daarna pas de prijs aan de orde zou komen. Ter wille van de voortgang wordt daar echter vanaf gezien. De offerte van Van Vulpen is aantrekkelijk vanwege de prijs en de korte levertijd. De offerte van BAG is technisch gelijkwaardig maar van Vulpen is artistiek van een hogere kwaliteit. Tuinstra stelt voor om van beide orgelmakers twee orgels te bezoeken. De andere offertes zullen worden afgemeld. Er wordt besloten te kiezen voor de eenklaviers-variant. Keuze voor een enkele spaanbalg geeft een behoorlijke besparing. Deze besparing kan worden besteed aan een extra register. (17)

1998
Op 5 januari wordt een brief naar Reil gestuurd dat het aanbod niet doorgaat vanwege het beperkte budget van de Orgelcommissie. (06)
Mense Ruiter krijgt eveneens een brief dat van hun aanbod geen gebruik zal worden gemaakt. 19
Op 7 januari vergadert de orgelcommissie. Op 6 mei is er een excursie geweest naar de Van Vulpen-orgels in Oosterbeek en Renkum en de BAG-orgels in Hengelo en Epe. De orgelmakers Reil, Mense Ruiter en Van der Putten & Veger krijgen een brief dat hun offertes zijn afgevallen. De orgelcommissie heeft de meeste waardering voor het BAG-orgel in Hengelo. Besloten wordt te kiezen voor BAG.
Op 9 januari schrijft de orgelcommissie een concepteindrapport.
Op 11 januari stuurt BAG een aangepaste offerte.
Stef Tuinstra gaat akkoord met het concepteindrapport van 9 januari van de orgelcommissie. Hij adviseert om de Trompet 8' toch in de dispositie op te nemen. Deze dispositie is voor deze kerk minimaal benodigd. De Trompet dient dan wel een milder en ronder karakter te hebben dan die van het bezochte BAG-orgel in Hengelo. Ook een deling in bas en discant verdient aanbeveling. Een deling in het laagste octaaf is aan te bevelen om een zelfstandig pedaal te suggereren. (17)
Op 21 januari vergadert de orgelcommissie. Het concepteindrapport wordt geaccordeerd. De Trompet 8' wordt na overleg met de orgeladviseur en de orgelmaker toegevoegd aan de dispositie.
Op 21 januari schrijft de orgelcommissie haar eindrapport. Na de eerste vergadering op 17 juli 1997 vergadert de commissie zeven keer. Bij drie vergaderingen is orgeladviseur Stef Tuinstra aanwezig. Op 28 juni 1997 gaat er een brief naar orgelbouwers voor de levering van een historisch orgel of een nieuw instrument met 9 stemmen en een zelfstandig pedaal. Drie orgelmakers (Reil, Steendam en Mense Ruiter) bieden een historisch orgel aan. Offertes komen binnen van BAG, Elbertse, Flentrop, De Graaf, Hendriksen & Reitsma, Kaat en Tijhuis, Mense Ruiter, van der Putten & Veger, Reil, Van Vulpen, Pels & Van Leeuwen en Steendam. Na een selectieproces blijven de offertes van Van Vulpen en BAG als laatste over. Na een bezoek aan orgels van beide orgelmakers blijft de offerte van BAG over. Als het contract voor 28 februari wordt getekend kan het orgel in 1998 worden opgeleverd tegen de afgesproken prijs.
Op 21 januari schrijft Mense Ruiter dat ze het betreuren dat er geen gebruik wordt gemaakt van de offerte. Ze hopen dat er een goede oplossing wordt gevonden.
Op 19 februari geeft de provinciale kerkvoogdij Commissie toestemming voor de aanschaf en financiering van het orgel.
Op 24 oktober bericht BAG dat een oplevering voor kerst 1998 er niet meer in zit. Er is vertraging ontstaan bij het leveren van het snijwerk en de pijpen. De kappen en kransen zijn wat meer geprofileerd uitgevoerd dan die in Mariënberg. Een foto van Mariënberg is bijgevoegd.
Op 26 oktober stuurt bouwbedrijf Van Dijk uit Vledder een offerte voor het vervangen van de bestaande houten kolommen onder het orgel. Deze blijken niet sterk genoeg om het nieuwe orgel te dragen. Ze worden vervangen door stalen kolommen met een beschilderde omkleding.
Op 26 november bericht BAG dat het oude orgel op 30 november zal worden gedemonteerd. Vanaf 21 december wordt het nieuwe orgel opgebouwd. (17)

1999
Op 19 maart wordt het orgel in gebruik genomen. BAG neemt de oude kas in en slaat hem op. Zie Reformatorisch Dagblad (12-03-1999).


Foto links: Geert Jan Pottjewijd rechts: ontwerptekening (17) (klik op de afbeelding voor een vergroting)

Dispositie:
Manuaal   Pedaal  
Bourdon 16' Bourdon 16' (transmissie)
Prestant (vanaf c, dubbelkorig) 8'    
Roerfluit 8'    
Octaaf 4'    
Fluit 4'    
Nasard 3'    
Octaaf 2'    
Woudfluit 2'    
Cornet IV disc.    
Mixtuur III-V b/d    
Trompet 8'    
Tremulant      

2001
Besprekingen van de in Vledder opgenomen CD van Gijs van Schoonhoven. Zie Reformatorisch Dagblad (03-12-2001), De Waarheidsvriend (20-12-2001).

2002
BAG orgelmakers adverteert met het nieuwe orgel in Muziek en Liturgie (2002-06/07).

2012
De kas van het oude Van den Bijlaart orgel, dat was opgeslagen bij BAG, is hergebruikt bij de bouw van een orgel voor de Hersteld Hervormde Gemeente van Elst bij Amerongen.
Het orgel wordt gemaakt door Gijs de Kruif uit Amerongen met hulp van vrijwilligers en met gebruikmaking van materiaal van diverse herkomst. (02) Zie Reformatorisch Dagblad (13-11-2012).

Foto: Michiel van 't Einde (10)

2013
Op 1 maart maakt Mense Ruiter een rapport over geconstateerde knelpunten. Het is een kwalitatief hoogstaand instrument van een inmiddels gestopte orgelmaker. Het probleem van de lawaaiige tremulant zou kunnen worden opgelost middels een dempkast. De stotende windvoorziening wordt veroorzaakt door een te kleine windmachine en een nogal onconventioneel bevestigd regelkoord. Voorgesteld wordt een nieuwe windmachine en een regelkoord-aansluiting op klassieke wijze. De zware speelaard wordt veroorzaakt door een onjuiste verhouding in de overbrengingsmechaniek tussen toetsen en ventielen. Om dit op te lossen dient de mechaniek geheel te worden aangepast. Verdere werkzaamheden voor klankverbetering van de Trompet en de Cornet en herstel van de Neidhardt-stemming. De verlichting wordt verbeterd en de ontsierende schakelaar wordt vervangen door een sleutelschakelaar. Als laatste wordt een richtprijs gegeven voor het toevoegen van een tweede klavier. (19)

2014
Op 23 december schrijft de kerkvoogdij dat de opdracht niet wordt gegund. (19)

2015
De zware speelaard van het orgel wordt door Flentrop verbeterd. Adviseur is Theo Jellema. Zie Meppeler Courant (2015-03-11).

2018
Het interieur van de kerk wordt gemoderniseerd. De kerkbanken zijn vervangen door stoelen en er is een vloerverwarming geïnstalleerd.
Het orgelbalkon heeft een andere kleur gekregen.

Foto: Geert Jan Pottjewijd 28 juli 2021 (klik op de foto voor een vergroting)

Bronvermelding:

  1. E-Mail Victor Timmer 11-3-2010
  2. http://www.orgelnieuws.n (20-11-2012)
  3. E-Mail: Tjeerd van der Ploeg 26-10-2013
  4. Zie: http://www.andrebuwalda.nl/gereformeerde_kerk_te_schraard.htm (26-10-2013)
  5. Het Orgel 1905/09 door H.E. Krijgsman
  6. Archief Reil
  7. Utrecht Universiteitsbibliotheek Archief Lambert Erné 8069-Vledder-HK Dossier 2841
  8. Archief Jaap Brouwer
  9. Boek: Jan van Bommel Jzn, Daar kerkte Rotterdam – kerken, die in Rotterdam verwoest werden en hun interieur, Leiden: Stichting Orgelcentrum, 1965 115-116
  10. www: https://reliwiki.nl/index.php/Elst,_Houweg_21a_-_De_Ark (03-03-2025)
  11. Boek Jaap Brouwer, Johan van Meurs – Een studie over een pionierend orgeladviseur, Groningen: Philip Elchers, 2017.
  12. E-mail Lucas Bennen 10-08-2021 (Kleinzoon van Teke van der Meulen)
  13. E-Mail Johan Sjoukema 05-11-2021
  14. Drents Archief: 0399 Nederlands Hervormde gemeente Vledder 44 Staten van inkomsten en uitgaven; 1915-1916
  15. Drents Archief: 0399 Nederlands Hervormde gemeente Vledder 41 Begrotingen van inkomsten en uitgaven; 1899-1951
  16. Drents Archief: 0399 Nederlands Hervormde gemeente Vledder 43 Register houdende jaaroverzichten van uitgaven; 1893-1951
  17. Kerkelijk archief te Vledder ter plaatse
  18. www: http://www.standaart-orgels.nl/Schraard-GK.html (09-03-2023)
  19. Ten Post, Archief Mense Ruiter hangmap Vledder Hervormde Kerk
  20. Drents Archief: 0913 Archief van de afdeling Monumentenzorg van de provincie Drenthe 1526 Vledder, De Hoek 4 (NH kerk); 1954-1987
  21. www: http://www.kerkeninbeeld.nl (03-03-2025)
  22. Beeldbank Drents Archief
  23. www: http://www.rtvdrenthe.nl/nieuws/68788/Onderdeel-kerkorgel-Vledder-verhuist-naar-Elst (03-03-2025)
  24. www: https://reliwiki.nl/index.php/Vledder,_Lesturgeonplein_4_-_Johannes_de_Doperkerk (03-03-2025)
  25. Tijdschrift: De oude kerk van Vledder klopt bij U aan, Drente 1953-01
 


Bijlage:
De geschiedenis van het Van den Bijlaart-orgel in Rotterdam is te lezen in het boek van Jan van Bommel Jzn, Daar kerkte Rotterdam – kerken, die in Rotterdam verwoest werden en hun interieur (115-116) (09) en Het orgel (1905 september).


Het orgel in de Oosterkerk in Rotterdam (09)