Veenhuizen Gereformeerde kerk

In 1923 krijgt de kerkgemeente het voormalige lepra‑gebouw als kerk toegewezen. Voor f 200,- wordt een gebruikt orgel gekocht dat oorpronkelijk werd geplaatst in de Gereformeerde Kerk van Ee en later in Broek onder Akkerwoude stond. Een verpleegde fungeert als organist en een ander als orgeltrapper. In 1951 wordt het vermoedelijk vervangen door een harmonium.

1920
In de beginfase wordt er 's ochtends eerst gekerkt in het gymnastieklokaal van Veenhuizen I. Als begeleiding wordt een harmonium gebruikt van de Hervormde Evangelisatie. In de avond wordt de Koepelkerk gebruikt.
Uit een brief van juli blijkt dat men met toestemming van de gevangenisdirectie gebruik kan maken van een lokaal totdat er een geschikt gebouw is gevonden.
In november wordt in een brief aan het ministerie van Justitie ingeschat dat de inrichting van een gebouw (tekening bijgesloten) een bedrag zal vergen tussen de f 1.000,- en f 1.100,- als tien verpleegden kunnen assisteren. 'Eenvoudig ameublement bestaande uit ± 100 stoelen, 17 gordijnen, 2 kachels, 2 tafels, verlichtingsornament, enz.'

1922
De toewijzing van het lepra-gebouw door de afdeling gebouwen van het ministerie van Financiën dateert van 9 november 1922. (05)
28 november bijdrage herstelling orgel f 12,50 (08)

1923:
13 april vergoeding gebruik orgel f 10,-; 6 april advertenties voor orgelaanvragen in de Standaard 3,90 Wachter f 2,01, Kerkblad f 1,25 (08)
Op 11 juni wordt een brief naar ds. G. Kerssies uit Wildervank gestuurd voor de ingebruikname van het kerkgebouw.
Op 21 juni schrijft de kerkenraad aan de evangelisatievereniging van Veenhuizen dat hun orgel vanaf 1 juli niet meer nodig is.
Op 14 juni schrijft de kerkenraad dat het orgel zal worden bespeeld door een 'verpleegde-organist' en een andere verpleegde zal functioneren als zijn 'kerkknecht'. Het orgel zal dus geen windmotor hebben gehad. (06)
Op 1 juli wordt het toegewezen gebouw in gebruik genomen. Zie een verslag van de ingebruikname. In het gebouw werden vroeger de lepralijders van de kolonie verzorgd. (05) Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (07-07-1923).
Volgens het krantenbericht is het orgel gekocht van de Gereformeerde Kerk in Broek onder Akkerwoude (Friesland). Het werd daar niet meer gebruikt. Het orgel wordt geplaatst door H. Thijs. (04)
Op 18 december wordt gevraagd of er een aantal lichtpunten kan worden aangebracht. Eén lichtpunt moet worden aangebracht op de orgelgaanderij bij de orgelpomper, die 'wegens het gemis aan licht slecht kan zorgen voor regelmatige aanvoer van wind'. (06)
Het orgel is oorspronkelijk afkomstig uit de Gereformeerde kerk van Ee. Orgelmaker Klimstra plaatst daar in 1895 een orgel van onbekende herkomst. Het Klimstra-orgel wordt in 1911 vervangen door een orgel van Van Dam en verkocht naar Broek onder Akkerwoude.
De aankoopsom is f 200,-. De kosten van restauratie en plaatsing door 'H. Thijs Mr. Orgelmaker te Harendermolen' bedragen f 270,-. (03)
Op 18 juli wordt een uitgave van f 591,79 geboekt: 'Aan den Praesens betaald voor het orgel, bijbels en verdere installatie van het kerkgebouw.' (08)

Dispositie opgetekend door ds. G. Assies: (01)
Prestant 8’
Holpijp 8’
Prestant 4’
Fluit 4’
Quint 3’ disc
Octaaf 2’

Kasboek: 1922 28 november bijdrage herstelling orgel f 12,50
1923 13 april vergoeding gebruik orgel f 10,-, 6 april advertentie orgelaanvragen in de Standaart 3,90, Wachter f 2,01, Kerkblad f 1,25
1923 organist, orgeltrapper, installatie kerkgebouw (er was ook een orgelbusje met ontvangsten)
1923 9 nov orgelstemmen 15,-
1924 23 sep orgelstemmen f 13,-
1925 12 aug orgelstemmen 14,- 31 aug f 1,20
1926 11 juni gratificatie organist f 10,-
1926 1 sep orgelstemmen f 14,-
1928 11 apr orgelreparatie H. Thijs f 15,20 kwitantie organist Wester f 0,80
1928 15 aug Drenth psalmen en gezangen f 4,30
1929 5 juli 1929 stemmen kerkorgel f 14,-
1930 3 febr psalmboek repareren f 4,30 (12)

1926
Op 12 juni vraagt de kerkenraad aan de huidige organiste of de oud-verpleegde Rooda het orgel in de avonddiensten mag bespelen. (06)

1923-1950 uitgaven
Uit de kasboeken kunnen we het onderhoud van het orgel volgen:
Aan de ontvangstenkant zien we de inkomsten uit het orgelbusje. Dit werd periodiek geleegd en bijgeschreven.
1923 9 nov orgelstemmen f 15,-
1924 23 sep orgelstemmen f 13,-
1925 12 aug orgelstemmen 14,- 31 aug 1,20
1926 11 juni gratificatie organist f 10,-
1926 1 sep orgelstemmen f 14,-
1928 11 apr orgelreparatie H. Thijs f 15,20 kwitantie organist Wester f 0,80
1928 15 aug Drenth psalmen en gezangen f 4,30
1929 5 juli stemmen kerkorgel f 14,-
1930 3 febr psalmboek repareren f 4,30
Daarna zo nu en dan een stembeurt, o.a. in 1931 door J. Meek (Assen) voor f. 25,- Daarna onderhoud door D. Nauta (Groningen) met in 1932, 1935 en 1937 reparaties. (08)

1931
Op 15 juni verzoekt broeder A. Willemsen zijn vrouw te ontheffen van het orgelspelen.
14 juli 1931 reparatie orgel door Meek f 25,-
16 april 1931 psalmboek van Drent en Porto v. Reitsma f 6,26 (11)

1932
Men vraagt zich in de kerkenraadsvergadering van 15 april af of het kerkorgel moet worden vervangen. Er wordt vrijblijvend geïnformeerd bij Nauta in Groningen of er een goed orgel te vinden is en wat dat zou moeten kosten. (09)
Dit plan is niet doorgegaan omdat daarna de onderhoudsbeurten voor het orgel gewoon doorgaan.
Op 10 juni komt een prijsopgave van Nauta aan de orde. Er wordt besloten dat Nauta het orgel gaat stemmen en nog wat kleine reparaties uitvoert. Daarna kan Nauta een prijsopgave doen voor een herziening. (09)
Kasboek: 7 juli 1932 reparatie kerkorgel D. Nauta f 39,- (11)

Kasboek: 1 aug 1933 reparatie kerkorgel D. Nauta Groningen f 14,06
3 okt 1935 reparatie kerkorgel f 14,-
9 sept 1936 reparatie kerkorgel Nauta f 14,-
31 dec 1936 reparatie orgel f 60.-
19 mei 1937 sigaren voor Postma voor het orgel spelen f 5,21
1 okt 1937 reparatie orgel f 14,- (11)

1947
Op 13 oktober wordt naar aanleiding van een ingekomen stuk besloten bladmuziek aan te schaffen: bv. voorspelen. (09)

1948
In de kerkenraadsvergadering van 10 november wordt besloten een psalmboek aan te schaffen voor 'Rhytmis zingen'. (09)

1950
In de gemeentevergadering van 29 januari wordt gesproken over het orgelfonds. Het orgel gaat er niet op vooruit. Een ander punt is de nieuwe berijming van de psalmen. (09)

1951
Op 10 januari vraagt men zich af of het 'asthmatische' orgel vervangen moet worden.
Op 21 februari en 14 maart komt het orgel weer ter sprake. Moet het orgel worden hersteld? Er wordt besloten een verjaringsfonds in te stellen voor een nieuw orgel.
Op 3 mei besluit men een prijsopgave te vragen bij Ganzevoort en Goldschmeding voor een nieuw orgel. Voor de financiering wordt gedacht aan renteloze voorschotten.
Op 27 augustus wordt besloten f 800,- te lenen voor de aanschaf van een nieuw orgel. (09)
Uit de notulen valt niet af te leiden wanneer het orgel werd geplaatst. (zie ook 04)

1952
Op 3 maart wordt verslag van het orgelfonds. Tot nu toe is er al f 83,75 opgehaald.
Op 14 juli worden als organisten Sjoerd Dijkstra en J. van der Woude genoemd. (09)

1954
In de vergadering van 5 maart wordt geconstateerd dat de inkomsten van het orgelfonds teruglopen. Wat kan er aan gedaan worden?
Op 2 april is het orgelfonds weer besproken. Men wil zo gauw mogelijk af van de schuld die ontstaan is na aankoop van het nieuwe orgel. (09)

Foto: nr. VG0102015 circa 1955  (13)

1965
In dat jaar vertrekken de organisten Fokke en Willy van der Woude en volgt Koos Oosterhoff hen op. (07)

1974
De kerk wordt gesloten en samengevoegd met de kerk van het nabijgelegen Een. (10)


Foto: nr. VG0102019 04-1991 (13)


Bronvermelding:
  1. Dispositieverzameling ds. G. Assies (1927-2007)
  2. www: http://reliwiki.nl/index.php/Veenhuizen,_Hoofdweg_/_Kerklaan_-_Gereformeerde_Kerk_(1923_-_????) (02-03-2025)
  3. Victor Timmer: 'Zoodat wij hem met vrijmoedigheid aan de Friesche Kerken aanbevelen' Over Taeke Pieters Klimstra (1858 - 1945) Orgelmaker te Wierum en Metslawier, Stichting tot Behoud van het Nederlandse Orgel Publicatie nr. 64, 2006 blz. 14  
  4. www: https://gereformeerdekerken.info/2016/09/24/de-gereformeerde-evangelisatiearbeid-te-norg-en-omgeving/ (02-03-2025)
  5. Drents Archief: 0417 Gereformeerde Kerk te Een, Norg en Veenhuizen 54 Briefwisseling; 1919-1973
  6. Drents Archief: 0417 Gereformeerde Kerk te Een, Norg en Veenhuizen 55 Brievenboek; 1923-1930
  7. Drents Archief: 0417 Gereformeerde Kerk te Een, Norg en Veenhuizen 61 De Lantaarn, contactorgaan van de gereformeerde kerk in Veenhuizen; 1962-1972
  8. Drents Archief: 0417 Gereformeerde Kerk te Een, Norg en Veenhuizen 62-63 Kasboeken 1920-1930 en 1930-1942
  9. Drents Archief: 0417 Gereformeerde Kerk te Een, Norg en Veenhuizen 50-53 Notulen van de kerkenraadsvergaderingen; 1920-1970
  10.  www: https://gereformeerdekerken.info/2016/09/24/de-gereformeerde-evangelisatiearbeid-te-norg-en-omgeving/ (02-03-2025)
  11. Drents Archief: 0417 Gereformeerde Kerk te Een, Norg en Veenhuizen 3. Archief van de Gereformeerde Kerk te Veenhuizen 63 Kasboeken 1930-1942
  12. Drents Archief: 0417 Gereformeerde Kerk te Een, Norg en Veenhuizen 3. Archief van de Gereformeerde Kerk te Veenhuizen 62 Kasboeken 1920-1930
  13. Beeldbank Drents Archief