Oosterhesselen Hervormde kerk

Geluidsopnamen Geert Jan Pottjewijd op 30 september 2016
 - J.S. Bach (1685-1750): Fuga in G BWV 576
 - Matthew Camidge (1758-1844) Gavotte (organ solo from a Concerto)
 - John Travers (1703-1758) Cornet Voluntary
 - Anoniem (Engels 18e eeuw) Voluntary in a

Informatie over de kerk


Ansichtkaart

1906: In de kerkenraadsvergadering van 14 september komt de aanschaf van een orgel aan de orde. Men staat hier sympathiek tegenover. Er zijn al toezeggingen van f 200,- en 2x f 100,- voor de aanschaf van een orgel gedaan. Besloten wordt een brief naar de kerkvoogdij te sturen om het daar te bespreken. De kerkvoogdij schrijft als antwoord dat in een vergadering met notabelen is besloten het voorstel van de kerkenraad te steunen. Onderzocht wordt of de kerk geschikt is voor een orgel en of het kan worden gefinancierd uit vrijwillige bijdragen zonder dat de hoofdelijke omslag verhoogd hoeft te worden. Uit een brief van de leverancier van het orgel Stoker blijkt dat de zwaarte en de trillingen van het orgel geen gevaar vormen voor de muren. (18)



Emmer courant 24-10-1906

1907: Het orgel wordt geleverd door J.M.W. Stoker uit Hilversum en gebouwd door Nicolaas Albertus van Dam. (25)
Volgens het kasboek werd op 28 augustus f 10,- betaald aan de meesterknecht. (21)
De oorspronkelijke dispositie van dit instrument is onzeker. Onderstaand drie visies: W.D. van der Kleij, Piet van Hoogdalem (01) en Jan Vissering. De disposities van Van der Kleij en Vissering stemmen volledig overeen. Dit lijkt de meest waarschijnlijke dispositie.
Op zondag 23 juni wordt het orgel in gebruik genomen. Na afloop van de dienst vertelt ds. van Krevelen over het orgel en bedankt hij de voorzanger Brinkman. Dhr. Stoker uit Hilversum bespeelt het orgel met medewerking van een cellist en een zangeres. De kerk heeft een nieuwe zoldering en een orgelbalkon gekregen. De gemeenteleden brachten tussen de f 1.700,- en f 1.800,- bijeen voor het orgel.

Dispositie:
Van der Kleij van Hoogdalem Jan Vissering W.R. Talsma (1970)
Prestant 8' Prestant 8' Prestant 8' Prestant 8'
Holpijp 8'     Holpijp 8' Holpijp 8'
Viola da Gamba 8' Viola da Gamba 8' Viola di Gamba 8' Viola da Gamba 8'
Melophone 4' Melofoon 8' Melophone 4' Melophone 4'
Fluit Dolce 4' Fluit 4' Fluit Dolce   Fluit Dolce 4'
Doublet 2' Doublet I-II Doublet   Doublet 2'
Octaaf 4'    
            Tremulant  
Aangehangen pedaal.


Provinciale Drentsche en Asser courant 21-06-1907, 25-06-1907, Nieuwsblad van het Noorden 09-06-1907

Het Orgel 1897/05

1908: Kasboek: 20 januari Kosten vervaardiging orgel met gaanderij in de kerk f 4,10 (21)

1909: Kasboek: betaald aan Stoker voor 't stemmen van het orgel f 15,-; Betaald brandschade [verzekering] kerkorgel f 1,50 (21)

1910: Kasboek: Stoker idem f 10,- (21)

1911: kasboek: Stemmen orgel f 15,- (21)

1913: Kasboek: Stemmen orgel f 18,- (21)


Kerk in 1915 (16)

1919: J. de Jong uit Gees benoemd tot organist.

Provinciale Drentsche en Asser courant 23-12-1919

1926: Wijdingsavond van de meisjesvereniging.

Provinciale Drentsche en Asser courant 23-12-1926

1927: Jac. de Jong bedankt als organist.

Provinciale Drentsche en Asser courant 25-06-1927

oosterhhk01.jpg (27532 bytes)
Herkomst foto onbekend

Foto links Monumenten Bureau Assen 49141 (1930 voor de restauratie van de kerk) (26)

1930: De kerk is gerestaureerd en wordt op 30 november weer in gebruik genomen door ds. Gerritzen

Provinciale Drentsche en Asser courant 02-12-1930 (Klik op de afbeelding voor een vergroting)

1934: Uitvoering door het kerkkoor met begeleiding door viool en orgel.

Emmer courant 04-05-1934


193x: Johan van Meurs noteert de gegevens van het orgel in zijn dispositiecahier. (27)

Klik op de afbeelding voor een vergroting

1940: Kasboek: Betaald M. Elling organist 1/2 salaris f 75,-; Betaald H. Weggemans Blaastrapper f 55,- (21)

1941: Aankoop van een windmotor van de Gereformeerde kerk te Gees, omdat daar een ander orgel is aangeschaft. De windmotor wordt pas later geïnstalleerd. (17)
Kasboek: Briefkaart N.A. van Dam f 0,05; Betaald N.A. van Dam Utrecht orgel stemmen f 15,10 (21)

1942: Kasboek: Het salaris van organiste M. Hoekman was f 75,-  per jaar; orgelstemmen door N.A. van Dam voor f 20,10; 1/2 orgeltrappen en f 15,- heg knippen f 75,-; H. Weggemans vergoeding orgelstemmen f 2,50 (19)

1944: Aan B. Speelman wordt voorgesteld om voor f 70,- per jaar de balgen te bedienen. Tegelijkertijd vraagt men zich af of er een windmotor mogelijk is. Orgelspelen met Pasen door B. vd Velde. (17)

1945: Vanaf 7 april zal H. Weggemans het orgel pompen voor 50 cent per keer. Mej. H. Hoekman uit Sleen wordt gevraagd als organist. (17)
Kasboek: Organist R. Terpstra krijgt f 70,- voor 1 januari - 6 mei, Ds. Blom f 2,50 voor orgelstemmen; Mej. J. Bakker tijdelijk organiste f 24,50; Salaris 1e halfjaar orgelpompen f 15,- Salaris organist J. Pol 2e halfjaar f 95,- Aankoop muziekstukken organist Pol f 5,- orgelpompen 2e halfjaar f 20,- (19)

1946: Organiste mej. M. Hoekman komt ter sprake. Volgens haar grootmoeder is ze al organiste in Schoonoord. (17)
Kasboek: L.H. Beekamp Hoogeveen orgelstemmen f 13,- Tractement 1/1 tot 13/3 organist J. Pol f 41,66; Wegens ziekte organist plv. jeffrouw .... f 17,50; Rekeningen Emmer Courant organist gevraagd f 4,23 en f 4,35 orgeltrappen van 1 januari tot 1 april, B. van der Velde 1x orgelbegeleiding f 3,50; P. Zwart [wordt misschien Willem Hendrik Zwart bedoeld?] Coehoornsingel 4 Coevorden 1x orgelbegeleiding f 10,- Orgelbediening kerkdienst mevr. Braaksma f 3,50; Orgelbediening 3 kerkdiensten B. van der Velde f 10,50; 2 kwitanties Asser Courant organist gevraagd f 20,10; L.H. Beekamp Emmastraat 27 Hoogeveen f 21,40; Juffrouw Braaksma orgelbediening 17/7 en 8/9; juffrouw Reessien organist 20 x f 3,50 f 70,-  (19)
Er wordt een advertentie geplaatst voor een organist per 15 maart voor een jaarsalaris van f 230,-.

Provinciale Drentsche en Asser courant 14-02-1946

1947: Kasboek: Orgelpompen 4/4 tot 31/12 en schoonmaken f 144,-; 1947: Rekening L.H. Beekamp Hoogeveen f 12,50; Buskosten Coevorden organist f 0,80; mej. M. Hoekman organiste van 1/4 tot 14/12 f 115,-; H. Weggemans f 30,- orgelpompen; B. vd Velde en mej. Reessien f 14,- en f 7,- (19)

1948: Op 18 januari wordt in overleg met de orgelmaker De Koff uit Utrecht overwogen om het 'pendaal van acht toetsen´ (Bedoeld wordt waarschijnlijk een octaaf) te vervangen door een 'pendaal' van 18 toetsen. Vervanging wordt aanbevolen door organist Willem Hendrik Zwart uit Coevorden. 'Doorvoeren'.
In maart wordt besloten de pedaalomvang door De Koff uit te laten breiden tot 18 tonen. Ook wordt besloten op aanraden van organist Jan Pasveer (22) orgelconcerten te stimuleren. (17)
Kasboek: B. vd Velde organist f 10,50; J. Pasveer organist 2x januari f 10,00; voorschot organist J. Pasveer f 145,-; autokosten J. Pasveer J.C. Bouwers f 6,24; B. va Velde organist f 3,50; Gezang en Psalm notenboek f 7,55; Rekening 'Orgel' J. De Koff en Zn. Utrecht f 350,-; Advies P. Zwart Orgelmotor Gees f 7,50; Organist J. Pasveer f 35,-; J. Pasveer salaris november f 20,- en dec. f 30,-; Rek J. Bouwes aanleg leiding 'Orgel' f 13,89; Rek. J. de Koff en Zn. Utrecht Orgelb. Utrecht f 105,50 (19)
Uit het advies van P. Zwart blijkt dat waarschijnlijk de orgelmotor uit Gees door de Koff wordt aangesloten. Ook de declaratie van Bouwes voor de leiding naar het orgel wijst daarop.

1949: Orgelbediening door Schepers op 24 febr, 3 juli en 24 juli. 31 juli op verzoek van Pasveer. Pasveer is op 31 juli langs geweest. Luisteren naar Schepers? J. Pasveer f 1,50 voor de reis en Schepers f 3,50 voor het spel. (17)
Kasboek Jan Pasveer krijgt maandelijks betaald als organist; R. Schepers krijgt een vergoeding van f 120,- voor orgellessen. (19)
In 1949 zijn er geen uitgaven meer voor een orgeltrapper. De organist krijgt f 270,- per jaar. (20)
Propagandaavond voor de Nederlandse Blindenbond met Joh. Slegtenhorst orgel, Gusta van der Heiden viool en Joh. van den Berg declamatie.
Concert door het kerkkoor met Jan Pasveer orgel.

Provinciale Drentsche en Asser courant 08-10-1949, 03-11-1949

1950: R. Schepers krijgt f 120,- lesgeld voor opleiding tot organist. (19)
R. Schepers wordt per 1 maart benoemd voor een aanvangssalaris van f 175,- per jaar. (17)

1953: Kasboek: J. Opten Groningen orgelstemmen f 30,-



Foto's links: nr. E 54964-1 (1975) rechts: nr. B 54965-6 (1975) (26)



Foto nr. B 54965-7 (1975) (26)


Links: Tekening door Jan Vissering (1933-2017) (15) rechts: nr. DA999070022 (28)

1970: Op 19 januari vraagt de kerkvoogdij de Hervormde Orgelcommissie (HOC) om advies omdat het orgel door de nieuwe kerkverwarming in slechte staat is geraakt. Orgelmaker Opten denkt dat de beschikbare f 5.000,- voldoende is om het orgel weer in goede staat te krijgen.
Op 27 januari geeft de kerkvoogdij de HOC opdracht om een voorlopig advies uit te brengen.
Op 30 januari schrijft de HOC dat W.R. Talsma een onderzoek zal instellen.
Op 13 februari verschijnt het voorlopig rapport. 'Het orgel in uw kerkgebouw is afgeleverd door een zekere firma J.M.W. Stoker te Utrecht-Hilversum, waarschijnlijk ten tijde van de ombouw van de kerk, omstreeks 1930. [...] Het pijpwerk is van een zeer dubieuze fabriekmatige makelij waarbij ook zink is verwerkt. De eikehouten lade, welke van oudere datum schijnt te zijn, is goed gemaakt maar inwendig totaal vernield door de invloed van de warme lucht-installatie, welke is aangebracht naast de van stoom- tot warmwater-verwarming omgebouwde installatie.' Ten tijde van het onderzoek was de luchtvochtigheid 28%, ver beneden de 50%. De beschikbare 5.000 gulden kan beter besteed worden als startbedrag voor een nieuw orgel. Het positief of kistorgel zou op de begane grond kunnen worden opgesteld naast de preekstoel, verder verwijderd van de verwarming. De vervangingswaarde van het huidige orgel is f 30.000,-.
Op 18 maart stuurt de HOC een rekening voor het voorlopig advies.
Op 28 maart schrijft de kerkvoogdij dat ze zijn geschrokken van het rapport. De aanschaf van een nieuw klein orgel is voor de gemeente te duur. Kerkdiensten worden nog maar door 20-30 personen bezocht. Op verzoek van de kerkvoogdij heeft orgelmaker Opten, die het orgel in onderhoud heeft, een plan gemaakt voor herstel. De kosten hiervan zullen aanmerkelijk lager zijn dan de aanschaf van een nieuw orgel. Opten denkt het orgel voor f 8.445,- te kunnen herstellen.
Op 10 april schrijft de HOC dat de orgelmaker Opten hun niet bekend is. De HOC blijft bij de mening dat het orgel de investering van f 8.445,- niet waard is. Ook zal het orgel onderhevig blijven aan de invloed van de verwarming. De firma de Koof kan op dit moment een kistorgel met drie stemmen bouwen voor f 7.980,-. Voor de begeleiding van 20-30 zangers is dat ruim voldoende.
Op 29 april komt de HOC terug op een telefoongesprek met dhr. Korterink. De kerkvoogdij wil graag het kistorgel zien en beluisteren. Hiervoor kan een afspraak worden gemaakt met adviseur Hülsmann. In de kerk van Hamersveld staat een dergelijk orgel. Er zijn mogelijkheden om het orgel op proef te plaatsen.
Op 12 juni vraagt de HOC aan de kerkvoogdij of er al een beslissing is genomen over het kistorgel dat ze op 20 mei in Hamersveld hebben bekeken.
Op 14 juli stuurt de HOC een rekening voor het bezoek van 20 mei.
Op 28 augustus schrijft de kerkvoogdij dat er zo laat werd gereageerd vanwege de lastige besluitvorming. Er is besloten geen kistorgel aan te schaffen:
- Het volume is niet voldoende voor het begeleiden van de gemeente
- De kerkverwarming zal ook op dit instrument een slechte invloed hebben.
Er is besloten een electronisch orgel aan te schaffen bij de firma Hahn uit Groningen van het type Eminent 650 Classique voor f 4.700,-. 'Inlichtingen bij omliggende plaatsen en een luisterproef hebben ons er van overtuigd, dat wij hiermee een goed orgel krijgen, terwijl de kosten verreweg het laagst zijn.'
Op 1 september schrijft de HOC dat ze de beslissing betreuren. Jammer dat het kistorgel niet op proef is genomen. Het antwoord van de kerkvoogdij zal worden doorgestuurd naar het College van toezicht. Het is aan dit college om toestemming te geven voor de aanschaf. (32)

1980: Op 15 maart 1980 worden de gemeenteleden uitgenodigd om hun mening te geven over de kerkrestauratie. Een van de ideeën is om het orgel 5 meter de kerk in te schuiven om achter het orgel ruimte te creëren voor een vergaderruimte.


Op 1 april vergadert de restauratiecommissie. Een heteluchtverwarming wordt afgeraden vanwege het orgel. Tien jaar geleden is een advies over het orgel uitgebracht. De conclusie: niet meer restaureren. Het orgel is daarna door amateurs opgeknapt. Corneille Janssen van het Drents Monumentenbureau wil graag na de vergadering het orgel bekijken.
Op 29 augustus vraagt de kerkvoogdij van Oosterhesselen advies van de HOC omtrent de akoestiek van de kerk bij een geplande verbouwing van het interieur. Wat zijn de gevolgen van de volgende werkzaamheden?
-Verplaatsing van het orgelbalkon naar voren
-Is het mogelijk het orgel te verplaatsen naar de begane grond
-Mogelijk vervanging van het orgel.
Op 3 september beantwoordt de HOC de brief. De HOC brengt graag een voorlopig advies uit. Hiervoor moet de kerk worden bezocht.
Op 25 november verschijnt het voorlopige rapport. Volgens het naamplaatje op het klavier werd het gemaakt door J.M.W. Stoker uit Utrecht-Hilversum. Gezien de bouwwijze zal het orgel zijn gemaakt rond 1910. 'Aan het orgel kan tot onze spijt geen enkele artiestieke [sic] waarde worden toegekend.' De mechaniek functioneert matig en de speelaard is onregelmatig.
Een restauratie van het orgel zal circa f 40.000,- vergen. Een verplaatsing is wegens hoge kosten niet zinvol en zijn bijna gelijk aan een nieuw orgel.
Aanschaf van een historisch instrument is een goed optie, maar zalk niet goedkoper zijn dan een nieuw instrument. Wel zijn er dan mogelijkheden voor subsidie.
Een nieuw viervoets positief met zes registers zal een bedrag vergen van circa f 65.000,-.
Verkleining van de kerk door een tussenwand zal geen problemen geven met de akoestiek.
Vloerverwarming is het meest ideale verwarmingssysteem.
Aangeraden wordt een adviseur aan te stellen.
Van 5 december dateert een offerte van orgelmaker Reil voor een positief. 
Op 15 december stuurt de HOC een rekening voor het voorlopig advies. (14) (23) (32)

1981: Op 21 januari schrijft Mense Ruiter een plan voor het orgel. Er worden vier mogelijkheden uitgewerkt:
A. Restauratie van het orgel in de bestaande vorm
B. Restauratie van het orgel met een gewijzigde dispositie
C. Aankoop en restauratie van het Van Oeckelen-orgel uit 1900 van Borgsweer
D. Nieuwbouw
Een restauratie zonder wijzigingen wordt geschat op f 42.000,-
Een restauratie met dispositiewijzigingen kost f 14.000,- extra. Het vervangen van de zinken Prestant door een tinnen exemplaar kost f 12.000,- extra
Dispositievergelijking:
Oud Nieuw
Prestant 8' Prestant 8'
Holpijp 8' Holpijp 8'(c-f3 nieuw)
Viola da Gamba 8' Cornet III (nieuw)
Octaaf 4' Octaaf 4'
Fluit 4' Fluit 4'
Doublet 2' Quint 3' (nieuw op de plek van de Doublet)
Octaaf 2' (uit de Doublet 2' op een kantsleep)

Voor alternatief C moet nog een plan worden gemaakt. De dispositie luidt: Prestant 8', Bourdon 16', Holpijp 8', Viola da Gamba 8', Octaaf 4', Fluit 4', Fluit 2'.
Alternatief D behelst een orgel met 2 manualen en aangehangen pedaal in een nieuwe orgelkas.
Hoofdwerk Rugwerk Pedaal
Prestant 8' Gedekt 8' Aangehangen
Roerfluit 8' Fluit 4'  
Octaaf 4' Quint 3'  
Octaaf 2' Fluit 2'  
Mixtuur III-IV Terts 1 3/5'  
De kosten bedragen circa f 95.000,-
Op 13 februari maakt Mense Ruiter een aparte offerte voor het verplaatsen van het Van Oeckelen-orgel van Borgsweer naar Oosterhesselen.
Op 8 juli meldt Mense Ruiter dat een koopprijs van f 3.500,- voor het orgel van Borgsweer reëel is.
Op 31 augustus schrijft de HOC dat de kerkvoogdij buiten de HOC om op zoek is naar een vervanging van het orgel. Bij de aanschaf van een orgel dienen bepaalde regels te worden gevolgd.
Van 30 oktober dateert een telefoonnotitie van de Luteijn van de HOC. Huisarts Hoving van de orgelcommissie van Oosterhesselen belde naar aanleiding van de brief van 31 augustus. Hij wilde met Luteijn in overleg. Het is beter dat hij dat gesprek voert met de gecommitteerde van de HOC. Er blijkt een verschil van mening te zijn tussen Aart van Beek en de mensen in Oosterhesselen. Orgelmaker Mense Ruiter zou een orgel uit Borsweer hebben aangeboden voor f 3.500,-. In een voorlopig rapport van de HOC wordt de verkoopwaarde van het orgel geschat op f 10.000,- tot f 15.000,-. Men verdenkt de HOC er nu van de prijs op te drijven. Hoving wil geen problemen met de HOC en wil voorkomen dat er een elektronisch orgel komt. Het blijkt te gaan om het orgel van Borgsweer dat door Mense Ruiter te koop wordt aangeboden.
Op 4 november maakt Luteijn weer een notitie over de zaak met het orgel van Borgsweer.
Op 26 november schrijft de HOC aan dhr. Hoving van de kerkvoogdij over het gesprek dat hij had met de HOC. De HOC heeft een voorlopig rapport gemaakt over het orgel van Borgsweer. Gezien de slechte toestand heeft het een verkoopwaarden van tussen de f 10.000 en f 15.000,-. De door Oosterhesselen genoemde Dorgelo die als adviseur is aangeraden kent de HOC alleen bij naam. De HOC vermoedt dat hij weinig ervaring heeft met orgelrestauraties. (24) (32)

1982: Op 3 mei schrijft Klaas Bolt dat voor de beschikbare f 70.000,- alleen het Blank-positief uit Abcoude een optie is. Het zou toe te juichen zijn als de huidige orgelkas behouden blijft. Half mei gaat Bolt orgel van Groenewegen bezoeken. Hij vraagt zich af hoe het zit met de garantie. Dhr. Groenewegen is al 75 jaar!
Op 13 mei schrijft Klaas Bolt dat hij de orgels van orgelmaker Groenewegen in Gereformeerde Gemeente van Werkendam en van de Christelijk Gereformeerde Kerk van Gouderak heeft bezocht. 'Het woord "gebouwd" is bij deze instrumenten een misleidende aanduiding van de vrij primitieve wijze waarop ze in elkaar zijn gezet. Menig amateur-orgelbouwer zou zich hiervoor nog schamen. Van enige technische en artistieke kwaliteit is geen sprake, de speelaard en de klank zijn bedroevend slecht te noemen.' Het is bijna onmogelijk om binnen het budget van f70.000,- een 8-voets orgel aan te schaffen. Dat geldt ook voor het orgel dat men op het oog heeft in Weiwerd. Het heeft fraai front en enkele mooie registers, maar moet ingrijpend gerestaureerd worden. Bolt noemt ook nog orgels in Meedhuizen, een Flentrop positief in Zwolle en een orgel in Wijckel, dat te koop is voor f 50.000,-.
Op 16 mei dankt Hoving voor zijn brief van 13 mei. Het orgel in Wijckel is inmiddels tot grote tevredenheid bezocht. In Oosterhesselen wil men verder met dit orgel. Het orgel van Abcoude zou op reserve gehouden kunnen worden. Is het mogelijk om het orgel op de monumentenlijst geplaatst te krijgen? Dit schept mogelijkheden voor subsidie. Snelheid is geboden omdat er andere kopers in beeld zijn. Aan het einde van de brief een begroting voor aankoop, verplaatsing en summiere restauratie.
Op 17 mei schrijft Klaas Bolt dat hij het orgel uit Wijckel een buitenkans vindt. De kosten belopen nog geen 2/3 van een nieuw orgel, terwijl een historische orgel veel waardevoller is. De aankoopprijs van f 45.000 is nog juist acceptabel. Een van de orgelmakers Bakker & Timmenga of Mense Ruiter zou een opgave moeten doen van de kosten van overplaatsing en restauratie.
Op 21 mei schrijft de HOC dat inmiddels bekend is dat Klaas Bolt optreedt als adviseur.
Op 10 juni biedt Mense Ruiter aan om het orgel te restaureren en te plaatsen in Oosterhesselen.
Aan het orgel zouden de volgende werkzaamheden moeten worden verricht:
- Afregelen mechaniek en verend ophangen van het aangehangen pedaal.
- Nieuw pedaalklavier van C-c
- Viola da Gamba vervangen door een Quint.
- Celluloid toetsbeleg vervangen door been.
- Nieuwe windmachine
- Nieuwe porceleinen registerplaatjes.
Het oude orgel kan voor f 500,- worden ingenomen. Het metalen binnenpijpwerk blijft in de kerk.
Door derden dient het volgende te worden uitgevoerd: balustrade, schilderwerk en electriek.
Op 11 juni schrijft Klaas Bolt dat de offerte in overleg met hem is gemaakt. Een uitbreiding van het pedaal tot c' is goed mogelijk zonder het instrument wezenlijk aan te tasten.
Bouwvergadering kerkrestauratie 8 juli: Moet het orgel worden ingepakt, omdat er plannen zijn voor de aanschaf van een ander orgel. De beslissing valt binnenkort. Het orgel wordt voorlopig niet ingepakt.
Op 28 augustus schrijft Hoving aan Bolt dat het orgel van Wijckel is gekocht voor f 45.500,-. Een prijs van f 40.000,- bleek niet haalbaar. Hierdoor moet er bezuinigd worden. De Viola 8' zal niet vervangen worden door een Quint 3'. De meest noodzakelijke werkzaamheden in aflopende urgentie zijn:
1. rammelvrij maken tractuur, nieuwe windmotor en een ander pedaal.
2. herstel van klavier en registerknoppen
3. vervangen Viola door Quint
Mense Ruiter wil het oude orgel kopen voor f 500,-, maar de kerkvoogdij vindt dit bedrag te laag. Ziet Bolt kans om een historisch rapport te maken?
Op 3 september schrijft Klaas Bolt dat hij blij is dat het orgel van Wijckel is gekocht. Bolt vindt een nieuw pedaal bij een eenklaviersorgel niet van groot belang. 'De klank en de bespeelbaarheid prevaleren'. Een historisch rapport acht Bolt niet van belang. 'Het orgel heeft nog geen lange en interessante historie en alles wat over het instrument bekend is vindt U in de stukken, die reeds in uw bezit zijn.'
Bouwvergadering 9 september: Het orgel is gedemonteerd. Er is inmiddels een ander orgel aangekocht.
Van oktober dateert een beschrijving door Klaas Bolt van het orgel in Wijckel.
Het orgel stamt uit de eerste helft van de negentiende eeuw. Mogelijk is het in 1845 door W. Hardorff gemaakt voor de Sint Franciscuskerk in Leeuwarden.
Later onderzoek toont echter aan dat deze redenering niet klopt. Het orgel in de Sint Franciscuskerk was groter. Van Dam blijkt pijpwerk van Hillebrand uit het orgel van Rauwerd uit 1816 te hebben hergebruikt bij de bouw in 1864.
Via de Gereformeerde Kerk van Warnswerd zou het orgel in Wijckel zijn terecht gekomen. Een groot deel van het pijpwerk is van een oudere datum.
De dispositie luidt: Prestant 8', Holpijp 8', Viola 8', Octaaf 4', Fluit 4', Octaaf 2', Cornet III.
De Viola is van inferieure kwaliteit en kan worden vervangen door een Quint of een Woudfluit. De windlade is door Bakker & Timmenga in 1979 uitstekend gerestaureerd.
Bouwvergadering 14 oktober: De tekening van de orgelgalerij wordt besproken. Het orgel wordt 15cm hoger geplaatst zodat balustrade en orgel goed zijn uitgelijnd.
Op 2 november schrijft de HOC aan Aart van Beek dat Oosterhesselen zeer tevreden is met Klaas Bolt maar dat ze graag een historische rapport willen hebben, waarvan Klaas Bolt de noodzaak niet van inziet.
Op 22 november informeert Reil wat de stand van zaken is rond de offerte, die ze op 5 december 1980 hebben uitgebracht.
Het bestaande orgel van N.A. van Dam wordt tijdelijk opgeslagen in een boerenschuur en te koop aangeboden. Het wordt gekocht door dhr. Schilder, een oud-werknemer van de orgelmakerij Reil.
Schilder plaatst het orgel in het jeugdgebouw 'De Beukelaar' van de Gereformeerde gemeente te Kampen, waarbij het orgel wordt uitgebreid met een 2e klavier met 6 stemmen en een vrij pedaal met een Bourdon 16'.
Voor foto's van de situatie te Kampen zie onderaan deze pagina. (30) (32)

Rechts: Krantenbericht uit 1982 Links: De Orgelvriend 1982-09

1983: Op 5 januari spreekt Klaas Bolt zijn zorgen uit over het plan om vloerbedekking in de kerk aan te brengen. Dit zal een fatale uitwerking op de akoestiek hebben. Deze mode is overgewaaid vanuit de Verenigde Staten. 'Een kerkgebouw is geen huiskamer of bioscoop, waarin door middel van kamerbreed tapijt elk geluid van menselijk leven wordt gesmoord. En tot dat leven behoren de spraak en de zang, doch ook voetstappen etc.' Beter is plavuizen of hout.
Uit een notitie van het bureau Monumentenzorg blijkt dat er aan de orgelkast voorlopig geen schilderswerkzaamheden zullen plaatsvinden, omdat dit niet wordt gesubsidieerd.
Bouwvergadering 24 januari: Over drie tot vier weken kan met het plaatsen van het orgel worden begonnen.
Op 1 maart schrijft Klaas Bolt aan het Bureau Monumentenzorg dat hij zich terugtrekt als adviseur als de plannen met het leggen van vloerbedekking doorgaan. Hij licht dit toe in een ongedateerde brief.
Bouwvergadering 10 maart: Behandeld wordt het bezwaar van Klaas Bolt tegen het leggen van vloerbedekking. Het verschil in nagalmtijd is slechts 0,1 seconde: van 2,0 naar 1,9.
Bouwvergadering van 14 april: Na het schoonmaken van de orgelkas blijkt dat er meer delen verguld waren, dan gedacht. Besloten wordt de biezen te beplakken met bladgoud en het snijwerk te behandelen met goudstof.
Op 16 maart stuurt de restauratiecommissie een akoestisch advies van bureau Deerns naar het Bureau Monumentenzorg. Het weghalen van zachtboardbekleding en het aanbrengen van vloerbedekking compenseren elkaar. De nagalmtijd was 2,0 en is nu 1,9.
Op 17 maart schrijft Klaas Bolt dat ondanks zijn waarschuwingen het plan om tapijt in de kerk te leggen toch wordt uitgevoerd. Dit is voor hem een reden om te bedanken voor zijn rol als adviseur. 'Het heeft weinig zin om moeite en tijd te besteden aan een project als tegelijkertijd het effect van dit werk door onzorgvuldig handelen op ander gebied weer grotendeels te niet wordt gedaan.'
Op 21 maart schrijft het bureau Monumentenzorg aan Klaas Bolt. In 1934 is in de kerk een verlaagde betonvloer aangebracht met daarop een houten vloer. De kerk had toen een te lange nagalm. Door het aanbrengen van geluidsabsorberend materiaal aan de westwand is dit opgelost. Dit materiaal is nu weer verwijderd. Uit het akoestisch advies blijkt nu dat de nagalmtijd bijna gelijk gebleven is.
Op 24 maart zegt het ministerie subsidie toe voor het restaureren van het orgelbalkon.
Op 28 maart schrijft Klaas Bolt dat nu definitief besloten is de vloerbedekking te leggen. Bolt zegt daarom op als adviseur. Klankkwaliteit is iets heel anders dan nagalmtijd. Bolt is teleurgesteld dat monumentenzorg hier verstek laat gaan. Jan Jongepier neemt het adviseurschap over. (23)
Op 29 maart schrijft Luteijn van de HOC een notitie waarin alle achtergronden van het besluit van Klaas Bolt om ontslag te nemen als adviseur worden uitgelegd.
Op 5 april schrijft Hoving aan de HOC dat de restauratiecommissie van de kerk door de afdeling van Monumentenzorg in Drenthe is geadviseerd om vloerbedekking neer te leggen vanwege de overmatige akoestiek. De orgelcommissie betreurt dit ten zeerste. Een akoestisch bureau adviseerde een hard tapijt met een korte pool. De orgelcommissie verzet zich niet meer tegen de vloerbedekking. Kan de HOC zijn invloed aanwenden bij monumentenzorg om dit soort missers in de toekomst te vermijden.
Op 8 april krijgt Mense Ruiter de opdracht tot restauratie van het orgel. Grotendeels volgens de offerte van 10 juni 1982.
Op 9 mei schrijft de HOC dat ze graag aanwezig zijn bij de ingebruikname van kerk en orgel op 21 mei. Voor het orgel komt er nog een officieel inspelingsconcert.
Op 10 mei schrijft de HOC aan Hoving dat Jan Jongepier de geplande inspeling zou kunnen verzorgen in plaats van Klaas Bolt.
De kerk wordt na de kerkrestauratie op 21 mei weer in gebruik genomen. Het orgel is nog niet gereed.

Links: Nieuwsblad van het Noorden 10-05-1983 rechts: onbekend krantenartikel uit het archief van Mense Ruiter


Ongedateerde tekening van de klaviatuur en de orgelbank uit het archief van Mense Ruiter (klik op de afbeelding voor een vergroting)

De geschiedenis van het orgel en de restauratie door Mense Ruiter staan beschreven in het restauratierapport door Jan Jongepier.
Jan Jongepier schrijft het orgel toe aan L. van Dam. Eerst is ook gedacht aan Hardorff. In het orgel is ouder pijpwerk aanwezig van Jan Adolf Hillebrand. Waarschijnlijk is dit pijpwerk afkomstig uit het Hillebrand-orgel van Rauwerd wat in 1863 door Van Dam is vernieuwd.

Dispositie:

Prestant

8 vt

C-E grenen, gedekt, 1904 of 1921, tegen de linkerzijwand naast de lade. F—h' front, 1864. c’’ binnen, 1864, spitslabium, op de voorzijde de inscriptie: 'Prest C'. cis’’—f’’’ 1816.

Holpijp

8 vt

C-G eiken, afgevoerd tussen front en lade. Vanaf Gis metaal, spits ingekraste labia. 1864

Octaaf

4 vt

C—c’ 1864, spitslabia. Vanaf cis’ 1816.

Quint

3 vt

1983.

Woudfluit

2 vt

In feite een Octaaf 2 vt. C-c0 spitslabia, 1864. Op C de naaminscriptie: 'Octaaf 2. vt'. cis0—f’’’ 1816.

Roerfluit

4 vt

C en Cis gedekt, 1864,rond. ingekraste labia. Vanaf D 1816. Op D de letters C, alsmede de naaminscriptie 'Fluit d’amoer 4 voet' op corpus en voet. Vanaf d’ open, cilindrisch. Op d’ de toonhoogte-letters c', alsmede de naaminscriptie 'Fluit d’amoer 4 voet' op corpus en voet. Op de C van 1864 staat merkwaardigerwijze: 'Fluit 2 vt'.

Cornet

3 sterk disc.

Grotendeels prestantpijpen uit 1816. Samenstelling: c’= 2 2/3 — 2 - 1 3/5. Naaminscriptie 'Cornet' op c' van het quintkoor. (in lettertype 1864)

Op 30 september wordt het orgel in gebruik genomen met een concert door Jan Jongepier en sopraan Ingrid van Kapelle.

Programma van het ingebruikname concert. Klik op de afbeelding voor een vergroting




Krantenbericht uit 1983




Op 26 oktober schrijft de HOC dat ze graag bij de ingebruikname aanwezig waren geweest, maar de brief van 19 september kwam om onverklaarbare redenen te laat aan. Binnenkort wordt er een afspraak gemaakt voor een eindkeuring.
In 1983 wordt er een brochure over de kerk uitgegeven. Op bladzijde 16 staat het orgel beschreven. (24) (32)

1984: Op 1 februari schrijft adviseur Jan Jongepier dat hij het orgel inmiddels drie maal heeft bezocht. De restauratie en plaatsing is door Mense Ruiter naar volle tevredenheid uitgevoerd. Het orgel functioneert in alle opzichten uitstekend. Ook heeft hij een onderzoek ingesteld naar de herkomst van het pijpwerk. Dit heeft geresulteerd in een uitgebreid rapport. De orgelkas van 1864 is vrij duidelijk aan van Dam toe te schrijven. Veel pijpwerk blijkt echter uit het Hillebrand-orgel van 1816 uit Rauwerd afkomstig te zijn. Van Dam verbouwde dit orgel in 1863 en een deel van het overbodige pijpwerk kwam in het orgel terecht dat van Dam bouwde voor de Gereformeerde kerk in Wanswerd.
Op 21 juni spreekt de kerkvoogdij aan de HOC zijn ongenoegen uit over de begeleiding door de HOC. 'Tijdens opbouw en constructie van het orgel hebben we totaal geen begeleiding gehad vanwege het feit dat dat de toenmalige adviseur het niet eens was met de bekleding van de kerk. Uiteraard heeft een adviseur een eigen mening en mag en moet deze ook altijd doorklinken in zijn adviezen, maar ook een kerkvoogdij (resp. restauratiecommissie) mag zijn/haar eigen mening hebben.' De kerkvoogdij heeft de uitvoerende macht en neemt dus ook de beslissingen. Over de begeleiding in de eindfase door dhr. Jongepier zijn wij zeer tevreden.
Op 27 juni bevestigt de HOC de brief van 21 juni. De brief zal in de vergadering van augustus worden behandeld.
Op 5 juli stuurt de HOC een rekening voor het honorarium en gemaakte onkosten.
Op 6 juli volgt de nota voor de door Klaas Bolt verrichte werkzaamheden.
Op 1 augustus schrijft de Orgelcommissie van de Hervormde Kerk haar eindrapport. De commissie is van oordeel dat er uitstekend werk is geleverd. Er wordt wel een kanttekening gemaakt bij het pedaalklavier. Dit past stilistisch niet bij het orgel, maar is aangebracht ter wille van de bruikbaarheid. Het oude exemplaar en het oude wellenbord zijn bewaard bij het orgel.
Op 21 september beantwoordt de HOC de brief van de kerkvoogdij van 21 juni. Het komt niet vaak voor dat een adviseur zich uit eigen beweging terugtrekt. Dit temeer omdat nadien bleek dat het effect van de vloerbedekking akoestisch minder nare gevolgen had dan eerst gedacht. Nadat Bolt zijn adviseurschap had beëindigd heeft hij toch nog een bezoek aan de kerk gebracht om aanwijzingen te geven omtrent de intonatie. Ook staat de kwaliteit van orgelmaker Mense Ruiter garant voor een goede intonatie.
Op 16 november meldt de HOC dat de nota van Klaas Bolt nog niet is betaald. (24) (32)


1986: Op 8 augustus wordt nogmaals gevraagd of de nota van Klaas Bolt uit 1983 betaald kan worden.
Op 19 augustus verwijst de kerkvoogdij de HOC naar een brief uit oktober 1984.
Op 25 september stuurt de weduwe van de vroegere predikant Gerritzen van Oosterhesselen een brief aan Monumentenzorg in Zeist over de tijd toen zij en haar man in 1926 aankwamen in Oosterhesselen. Het orgel was sinds de bouw in 1908 nooit gestemd. De predikant wist te bewerkstelligen dat N.A. van Dam uit Utrecht het orgel ging stemmen en dat later ook de kerk werd gerestaureerd. (23) (32)

1987: Op 27 februari schrijft mevr. Gerritzen-Oosting een tweede aanvullende brief aan Regnerus Steensma.

1995: Op 13 januari is het orgel bezocht omdat er een 'piep' is geconstateerd. Bij het verleggen van de balggewichten verdwijnt de piep. Vermoedelijk zit er ergens een lek in de balg, die gaat vibreren waardoor de piep ontstaat. Het leer van de balg is langzamerhand hard geworden en zou vervangen moeten worden. Ook is er geconstateerd dat de luchtvochtigheid van 45% aan de lage kant is. Deze moet eigenlijk rond de 70% liggen.
Op 10 november maakt Mense Ruiter een offerte voor het restaureren van de balgen. De werkzaamheden kunnen worden uitgevoerd worden in september/oktober van 1996. Tegelijkertijd kunnen enkele intonatie-correcties worden uitgevoerd bij een aantal slecht sprekend pijpen. Inbegrepen is ook het bijregelen van de mechaniek. (24)

1996: Op 12 juni dankt Mense Ruiter voor het verlenen van de opdracht voor de balgrestauratie. Een nog te ondertekenen contract wordt meegestuurd. De Stichting tot behoud kerkelijke gebouwen in Groningen-Drenthe (S.B.K.G.D) bemiddelt. De werkzaamheden worden in december afgerond.
Op 12 november schrijft de HOC aan de provinciale kerkvoogdijcommissie dat ze hebben vernomen dat kerk en orgel worden gerestaureerd. Er is de HOC niets bekend over de restauratie van het orgel. Is er meer informatie?
Op 4 december antwoordt de provinciale orgelcommissie dat er onderhoud is gepland voor f 15.630,- aan de windvoorziening. Waarschijnlijk worden de werkzaamheden uitgevoerd door Mense Ruiter. Orgeladviseur Stef Tuinstra kent de details. (24) (32)

2008: De windmachine wordt verplaatst. Dit houdt ook in dat er nieuwe windkanalen gemaakt moeten worden. (24)


2009
: Uit https://www.coevordenhuisaanhuis.nl/ 25 december 2009 Kerk wordt veel authentieker:
'Het is tijd voor werk aan de kerk in Oosterhesselen. De ruim 25 jaar oude vloerbedekking maakt plaats voor tegels met vloerverwarming, de aloude herenbanken worden gehalveerd en de toilet- en keukenruimte wordt uitgebreid. De laatste dienst in de kerk is op zondag 3 januari, daarna vinden de diensten tot uiterlijk eind maart plaats in het voormalige vormingscentrum De Klencke aan het Witte Zand. Paaszondag -28 maart- is daarbij gesteld als uiterlijke datum.
De raad van de Hervormde Gemeente Oosterhesselen is al jaren bezig om aanpassingen aan het gebouw te realiseren. Dat gaat volgens organist Kees Hoeksma, die ook zitting heeft in de bouwcommissie, niet over één nacht ijs. 'In 2005 deden wij een eerste aanzet om achter het orgel op de eerste verdieping een wand te bouwen om zo een aparte vergaderruimte in te richten. Dat was in verband met de beperkte ruimte beneden niet mogelijk. Ons plan werd door het Drents Plateau -dat onder meer adviseert bij aanpassingen aan monumenten- niet gehonoreerd, omdat er dan te weinig licht achter het orgel zou zijn. Toch plaatsten wij een wand bij wijze van proef, omdat de noodzaak groot was. Uiteindelijk werd die toch goedgekeurd en dat gaf perspectief om ook andere noodzakelijke aanpassingen aan het gebouw te doen. Zoals de vloer, die echt al jaren toe is aan vernieuwing.'
Nadat onderzoek is gedaan in verband met de akoestiek van de kerk werd duidelijk dat een harde vloer -in combinatie met de wand boven- ideaal zou zijn. Hoeksma: 'Via via konden wij ongeveer 1600 estriken -antieke plavuizen- kopen, afkomstig uit een inmiddels gesloopte boerderij bij Groningen, die ooit stond op de plek waar nu de Blauwe Stad is gebouwd. Ook het Drents Plateau vond dat een prachtig idee. Daarnaast zijn zowel architect Kouwen uit Tolbert als aannemer Ter Stege uit Hoogeveen prima partners. Zo heeft Ter Stege jarenlange ervaring met restauratiewerk in kerken, zoals ook bij de Nederlandse Hervormde kerk in Coevorden. Vloerbedekking was in 1983 een praktische oplossing, maar wel erg tijdgebonden. Nu hecht men veel meer waarde aan oude zaken.'

Uit de kerk verdwijnt de schuifwand, wordt de entree iets groter gemaakt en worden de 'halve' pilaren in dezelfde lijn gezet als de pilaren die recht onder het orgel staan. Ook de radiatoren, met uitzondering van die in de nissen, verdwijnen. 'Het resultaat is dat de kerkzaal groter wordt en ruimte gaat bieden aan 120 bezoekers,' zegt Hoeksma.
'We hebben niet de intentie om verder te groeien. Het kerkbezoek neemt onder meer vanwege de vergrijzing eerder af dan toe. Wel wordt ook gedacht aan andere gebruikers van de kerk: zo krijgen de koren HEM, Happy Sound, Con Amore en Cantabel, die in de kerk repeteren en optreden, een eigen kast.'
De verhuizing begint op 6 januari, als het orgel door orgelmaker Mense Ruiter wordt ingepakt tegen het stof en de vloer langzamerhand wordt verwijderd. Eind januari begint het leggen van de tegelvloer, daarna komen de vloerverwarmingsplaten en volgen weken van schilderen en afwerken van andere aanpassingen. Ondertussen begint de activiteitencommissie met feestelijke acties. Zo kunnen mensen die de kerk een warm hart toedragen een antieke plavuis van 22 bij 22 centimeter kopen. 'Die kosten 10 euro per stuk, 55 euro per 6 en 100 euro voor 12 stuks,' zegt predikant Hetty Cohen Stuart-Fens. 'Wie een tegel koopt, krijgt een certificaat van aankoop en door middel van nummeren weten we wie welke tegel heeft gekocht. Een leuke slogan moeten wij nog bedenken, iets in de trant van 'Regel een tegel'. Daarnaast gaan we onder andere een wijnactie houden, evenals een snertloop op 7 maart. Alle opbrengsten komen ten goede aan het opknappen van de kerk.' De predikant kijkt uit naar het resultaat. 'De kerk wordt veel authentieker.'
Voor de totale operatie is bijna 200.000 euro begroot. 'Vanuit legaten kunnen wij de helft betalen, maar de andere helft moet worden gefinancierd vanuit provinciale en lokale subsidies,' zegt Hoeksma. 'Of dat doorgaat, wordt begin volgend jaar duidelijk. Maar we beginnen vast met de verbouwing; ik heb goede hoop dat het lukt.' (03)

2010: Kerk Oosterhesselen feestelijk heropend – De bijna 600 jaar oude hervormde kerk is zaterdagmiddag heropend. In de afgelopen vier maanden werd het gebouw aan de Geserweg opnieuw geschilderd, deels heringericht en maakte de houten vloer plaats voor oude tegels. Naast dominee Hetty Cohen Stuart-Fens en voorzitter van het kerkbestuur Siko Koning spraken ook architect Roel Kouwen en Harm Jan Lesschen de aanwezigen toe tijdens de feestelijke opening.
‘De kerk met haar losstaande toren is nog steeds het kenmerk van dit dorp,’ zegt Lesschen, die betrokken was bij de grootschalige restauratie van het gebouw in 1983. ‘Nu voldoet het gebouw weer aan de eisen van deze tijd, maar waarin ook sporen van vroeger terug te zien zijn. Klachten over tocht en een koude vloer zullen tot het verleden behoren, want de kerkrentmeester zorgde voor vloerverwarming.’ Koning sprak van een enorme verandering. ‘De renovatie is enorm geslaagd en binnen de gestelde tijd uitgevoerd. We kunnen terugzien op een renovatieperiode met weinig problemen en waarin alle betrokkenen zich uitstekend hebben ingezet.’
Organist Kees Hoeksma was blij met de stenen vloer. ‘Het orgel klinkt nu veel wijdser,’ waarop hij een improvisatie ten gehore bracht. Ook Anneke Paas-Oving speelde een stuk op het historische orgel, ‘Flutes’ van Guillaume Lasceux.
Tenslotte onthulde de bouwcommissie een speciaal gemaakt doek, met als tekst ‘kerk open’. Een teken dat het gebouw weer voor iedereen toegankelijk is. Daarna was het tijd voor een hapje en een drankje. (04)
Tweespalt in Hesseler kerk over galm - Regionaal Kamerkoor Cantabel wil niet meer repeteren in de opgeknapte PKN-kerk in Oosterhesselen. Afgelopen winter is de vloerbedekking in het godshuis vervangen door plavuizen en dat is bij dirigent Bert Lammers van het koor niet in goede aarde gevallen. Al na één repetitie besloot het koor voor haar wekelijkse repetitieavond te verkassen naar de gereformeerde kerk in Sleen.
Secretaris Leo Westdijk: 'Dat doen we vanwege de hinderlijke galm die er nu is. Onze dirigent kan fouten daardoor veel moeilijker horen. Rigoureus? Tja, je kunt het wel een paar weken aanzien, maar het geluid verandert er niet van.'
Kees Hoeksema, secretaris van het college van kerkrentmeesters: 'Dit klopt niet. Het geluid is juist beter geworden. Een akoestisch deskundige van de universiteit in Delft heeft geadviseerd een harde vloer erin te leggen. Ik begrijp de klachten dan ook niet goed.' (05)
Op 3 februari schrijft Theo Jellema een rapport voor het uitvoeren van groot onderhoud aan het orgel.
Hij constateert het volgende:
- Er is beperkte uitdrogingsschade aan de orgelkas
- Enige lekkage in de windkanalen door uitdroging. De pulpeten in de windlade zijn uitgedroogd en zouden vervangen moeten worden.
- Herstellen van enige stemschade. Rond sommige voetopeningen is loodwit aangetroffen. Dit dient verder te worden onderzocht.
- Stelmoeren nazien in de mechaniek
- Veel stof in het orgel
- Door de verplaatsing van de windmotor is er een weinig fraaie oplossing ontstaan voor de katrol van het rolgordijn van de windmotor. Onderzoeken of er een betere oplossing is.
Op 28 mei maakt orgelmaker Mense Ruiter een offerte voor het groot onderhoud.
- Windlade, pijpwerk, windkanaal en klavier worden vervoerd naar de werkplaats
- Vervangen van de pulpeten. Als goedkoop alternatief zouden ook alleen de slechte pulpeten vervangen kunnen worden.
- Herstellen lekkage windkanaal
- Opheffen zijwaartse speling klavier
- Herstellen beschadigingen pijpwerk. Overleg met rijksdienst omtrent de versuikering.
- Uitdrogingsschade orgelkas herstellen. (24)

2011: Op 28 oktober krijgt Mense Ruiter opdracht het groot onderhoud uit te voeren conform de offerte van 28 mei 2010. Het aantal te vervangen pijpvoeten wordt geschat op 120-140.
Op 15 november wordt het contract getekend met als bijlage de uit te voeren werkzaamheden. (24)


2012: Groot onderhoud door Mense Ruiter Orgelmakers met als adviseur Theo Jellema.
De volgende werkzaamheden werden uitgevoerd:

Uit extra onderzoek van orgel en pijpwerk in 2012 blijkt dat Van Dam bij de bouw van het orgel Hillebrand-pijpwerk uit 1816 heeft hergebruikt, dat overbodig werd toen hij in 1863 het orgel in Rauwerd wijzigde.
Prestant 8vt pijpwerk van B&T/Van Dam/Hillebrand
Holpijp 8vt Van Dam
Octaaf 4vt Van Dam/Hillebrand
Quint 3vt Mense Ruiter (1983)
Woudfluit 2vt Van Dam/Hillebrand
Roerfluit 4vt Van Dam/Hillebrand
Cornet 3st Hillebrand (07)

Het orgel wordt op 3 november weer in gebruik genomen met een concert door adviseur Theo Jellema. Zie programma.
Op 5 november wordt door Mense Ruiter de laatste termijn in rekening gebracht. (24)

Van de geschiedenis en restauratie van het orgel is door organist Kees Hoeksma een powerpoint-presentatie gemaakt.
Deze is nu beschikbaar als PDF. (08)


Foto na de restauratie van 2012 (07)

2025: De kerk fuseert per 1 januari 2026 met de Hervormde kerk van Dalen en wordt overgedragen aan het Drents Landschap. De kerkdiensten blijven op zondag plaatsvinden (31)


Organisten
2005:
Organist Jan Pasveer  was van 1948 tot 1953 organist in Oosterhesselen. (29)
'Pasveer overleden
Kerkmusicus Jan Pasveer is zaterdag 15 januari 2005 onverwacht overleden in zijn woonplaats Zaandam. Hij werd 71 jaar. Pasveer - dirigent, organist en componist - componeerde vele kerkliederen, koormuziek en kerkmuziek voor koor en orgel. Daarnaast publiceerde hij veel artikelen over uitvoeringspraktijk, koormuziek, kerkmuziek en liturgie. Hij schreef het boek 'Koorkunde' en vormde samen met Jan Luth en Jan Smelik de redactie van 'Het kerklied. Een geschiedenis'. Sinds de jaren tachtig was hij bezig met een boek over de symboliek in de muziek van Bach, een onderwerp waarop hij had willen promoveren.
Pasveer was betrokken op het kerklied. In 2001, tijdens een gesprek met deze krant over 'Het kerklied. Een geschiedenis', benadrukte hij dat de melodie van een kerklied kwaliteit moet hebben: 'Een diamant verpak je toch niet in een vodje? Een goed kerklied is theologisch verantwoord, weerspiegelt ambachtelijke dichtkunst en geen rijmelarij. De melodie moet op eigen benen kunnen staan en kracht hebben. Een goed lied is dus geen eendagsvlieg. Wie die kwaliteit beoordelen? De vakmensen. Vervolgens bepaalt het kerkvolk of het een lied wil zingen. () Kwaliteit blijft altijd overeind. Niet alles wat vlot zingbaar is, blijkt interessant. Een goede melodie ontsluit haar geheim pas op termijn.'
Pasveer overleden (II)
Jan Pasveer (1933) studeerde orgel bij Willem Hendrik Zwart. Op zijn vijftiende werd hij benoemd als organist van de hervormde kerk in het Drentse Oosterhesselen. In 1953 volgde de benoeming aan gereformeerde Zuiderkerk in Zaandam, zijn latere woonplaats. Hij was van 1961 tot 1994 directeur van de Gemeentelijke Muziekschool Zaanstreek en van 1969 tot 1994 hoofdvakleraar koordirectie aan het Sweelinck Conservatorium in Amsterdam.
Hij leidde vele koren, waaronder de Christelijke Oratorium Vereniging Zaanstreek, het Zaans Cantatekoor en het Amsterdamse Westerkerkkoor. Laatstgenoemd koor voerde tijdens een herdenkingsdienst, donderdag, de Bach-cantate 'Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit' en Pasveers 'Nunc Dimittis' uit.'


Bronvermelding:
  1. E-mail Piet van Hoogdalem 29-12-1999
  2. De Orgelvriend 1982 nr. 9 blz 19 (Vervallen)
  3. www: http://www.coevordenhuisaanhuis.nl (25-09-2009)
  4. www: http://www.coevordenhuisaanhuis.nl (2010)
  5. www: http://www.dvhn.nl/nieuws/drenthe/article6018675.ece/Tweespalt-in-Hesseler-kerk-over-galm (2010)
  6. E-mail Frits Kaan 29-08-2011
  7. E-mail Kees Hoeksma 17-11-2012
  8. E-mail van Kees Hoeksma d.d 26-01-2013
  9. Boek: Het Nederlandse historische orgel 1858-1865 blz. 327-328
  10. www: https://reliwiki.nl/index.php/Oosterhesselen,_Geserweg_2_-_Hervormde_Kerk (04-02-2025)
  11. www: https://reliwiki.nl/index.php/Kampen,_2e_Ebbingestraat_3_-_Poortkerk (04-02-2025)
  12. E-Mail Frits Kaan 08-07-2014 Hij maakte mij attent op de foto's voor Wijckel
  13. www: https://www.reliwiki.nl/index.php/Wijckel,_Jachtlustweg_21_-_Eben_Haëzer_(1889_-_1982) (04-02-2025)
  14. Archief Reil
  15. Archief Jaap Brouwer
  16. www: Facebook - Oud Drenthe in Woord en Beeld - Sam Dice Memories (27-12-2022)
  17. Drents Archief: 0376 Nederlands Hervormde Gemeente Oosterhesselen 16 Aantekenboekje voor de vergaderingen van de kerkvoogdij; 1943-1953
  18. Drents Archief: 0376 Nederlands Hervormde Gemeente Oosterhesselen 1 Register van notulen van kerkenraadsvergaderingen; 1817-1933
  19. Drents Archief: 0376 Nederlands Hervormde Gemeente Oosterhesselen 37 Register van uitgaven; 1942-1954
  20. Drents Archief: 0376 Nederlands Hervormde Gemeente Oosterhesselen 34 Staten van rekening en verantwoording van ontvangsten en uitgaven; 1830-1955
  21. Drents Archief: 0376 Nederlands Hervormde Gemeente Oosterhesselen 35 Register van inkomsten en uitgaven; 1904-1941
  22. Boek: Hans Pasveer, Hij liet de mensen zingen. Over leven en werk van Jan Pasveer, Uitgave in eigen beheer, 2019
    Jan Pasveer werd in 1948 op 15-jarige leeftijd organist in Oosterhesselen. Toen hij vier jaar later belijdenis wilde doen in de Gereformeerde kerk van Coevorden moest hij zijn baan als organist van de 'vrijzinnige' hervormde kerk van Oosterhesselen opzeggen.
  23. Drents Archief: 0913 Archief van de afdeling Monumentenzorg van de provincie Drenthe 1101 Oosterhesselen, Geeserweg 2 (NH kerk); 1959-1984
  24. Archief Mense Ruiter
  25. www: https://standaart-orgels.nl/NAvanDam/NAvanDam.htm (04-02-2025)
  26. www: http://www.kerkeninbeeld.nl (04-02-2025)
  27. Boek, Jaap Brouwer: Johan van Meurs - Een studie over een pionierend orgeladviseur, Groningen: Philip Elchers, 2017
  28. Beeldbank Drents Archief
  29. Reformatorisch Dagblad, 24 januari 2005, p. 14
  30. www: https://www.gergemkampen.nl/kerk/orgels/
  31. Nederlands Dagblad 12 augustus 2025 en https://www.rtvdrenthe.nl/nieuws/17713619/sigo-81-en-edith-74-zijn-al-25-jaar-kosters-in-oosterhesselen-we-gaan-ons-straks-nog-vervelen (24-08-2025)
  32. Utrecht, Het Utrechts Archief, 1445 Orgelcommissie, 997. Oosterhesselen, 1970-1996

 


Geschiedenis van het orgel in Wanswerd en Wijckel:

1864:
L. van Dam en Zn. bouwen een nieuw orgel voor de Gereformeerde kerk van Wanswerd. Van Dam gebruikt bij de bouw van het orgel oud pijpwerk uit het Hillebrand-orgel in Rauwerd uit 1816, dat hij in 1863 restaureerde.
Dit Hillebrand-pijpwerk is afkomstig van de Fluit d'Amour 4', Sesquialter en Mixtuur. Het Hillebrand pijpwerk is terug te vinden in de Roerfluit 4', Woudfluit 2' vanaf c (eigenlijk een Octaaf 2'), binnenpijpen Prestant 8', Octaaf 4' discant, Cornet bestaat voornamelijk uit ouder prestant-pijpwerk. (09)

1904: Herstel door Bakker & Timmenga. (09)

1921: Het orgel wordt door Bakker & Timmenga verplaatst naar de Gereformeerde kerk van Wijckel. Er komen nieuwe registerknoppen met porceleinen plaatsjes. Nieuwe grenen pijpen voor de C-E van de Prestant 8'. De quint 2 2/3' wordt vervangen door een viola 8'.  (09)

1966: Herstel door E.H. Meinen. (09)

1977: Op 21 juni schrijft orgelmaker Bakker & Timmenga een rapport over het orgel. Het orgel wordt toegeschreven aan W. Hardorff tussen 1850 en 1860. Een windladerestauratie is zeer nodig.
Op 29 augustus beoordeelt orgelmaker Reil het orgel in de Gereformeerde Kerk van Wijckel. Het orgel is vermoedelijk gebouwd door de firma van Dam uit Leeuwarden. Bij de bouw van het orgel is veel achttiende eeuw pijpwerk gebruikt. 'Het geheel is prachtig gemaakt, maar verkeert momenteel in slechte toestand.' (32)


1978: Op 12 mei maakt orgelmaker Bakker & Timmenga een offerte voor de restauratie van het orgel.
De windlade krijgt aan beide zijden een hechthouten plaat. De balg en de klaviatuur worden hersteld. (09) (32)



Situatie Twijckel. Foto links: (13) Foto rechts (12)



Het N.A. Van Dam-orgel te Kampen

Foto van het N.A. van Dam-orgel zoals dat nu staat opgesteld in Kampen (Foto door Frits Kaan) (06) Foto situatie te Kampen (11)

Archief Klaas Bolt Oosterhesselen (Dr), Hervormde Kerk.
De meeste correspondentie was gericht aan of ging uit van J.B. Hoving, huisarts te Oosterhesselen, lid van de Pl.C.
- 24/2/82. Hoving aan Bolt en als bijlage brief van dezelfde datum aan een KV-lid te Termunt en/Borgsweer. Mogelijkheden aankoop orgel van Borgsweer, dat in uitermate deplorabele staat verkeert.
- 27/2/82. Offerte van een orgelmaker te Leusden (De Graaf) betr. restauratie bestaande orgel. Uit latere correspondentie blijkt, dat het orgel geen restauratie waard is.
- 21/4/82. Hoving aan Bolt. Overzicht mogelijkheden.
1. aankoop orgel Borgsweer. Recente weigering, het te verkopen.
2. Abcoude Herv. Bezwaar: gescheiden registers, ontbreken Pr 8.
3. Een orgel van ene Groenewegen (heeft bij Verschueren gewerkt). Orgels van hem:
Werkendam Geref.Gem., Gouderak Geref.Gem. 1977 (4vt 9 st.), 0.Souburg 8 vt
orgel, Een 4 vt 2 kl.orgel in werkplaats:
I.Hp 8, P 4, Gh 2. II Rf 8, Vlf 4, Q 2 2/3, T 1 3/5. Ped Rank 16.
4. Orgel van v.Buchem A* dam na 15 jr reeds in Wezep vervangen. Nog pijpwerk van
v.Gelder: Ged 8, P 4, 0 2, F 4, Stukje P 8, Wf 2, Corn. Goede tot zeer slechte berichten hierover.
5. Er is nog contact met De Graaf.
- 22/4*82. KV aan Bolt. Verzoek als adviseur op te treden. Men heeft f 70000 beschikbaar voor aankoop van een orgel en bijkomend werk.
- 1/5 82. Bolt. Reactie: Enige oplossing voor beschikbare budget lij kt Blank-positief
uit Abcoude. Tongwerk moet vernieuwd. Bestaande kas zou eigenlijk bewaard moeten
blijven. Alternatief: nieuw 8* orgel 6 st. in bestaande kas.
- 13/5*82. Bolt: Werk van Groenewegen bekeken: beneden alle peil. Orgel te Weiwerd zal eerst gerestaureerd moeten worden. Misschien is de kerk in Meedhuizen niet meer in gebruik. Flentrop positief uit conservatorium te Zwolle is te koop en misschien Hardorf-orgel der Geref.K. te Wijckel.
- 16/5*82. Hoving. Wijckel (Geref) bezocht. Destijds onder Bolt gerestaureerd. Men wil daar voor de nieuwe kerk een groter orgel. Ook de RK te St.Nicolaasga heeft belangstelling.
- 17/5 82. Bolt. Dit is een buitenkansje. Welke orgelmaker? B&T die het heeft gerestaureerd of Ruiter (Holthuis) die de tip heeft gegeven?
- Drie stukken, die ook in de map Wijckel aanwezig zijn over het orgel aldaar.
- 10/6*82. Ruiter, offerte overpl. en rest. en eventueel: verbeteren mechaniek, nieuw
ped.klavier, VdG --> Q 3, nieuw toetsbeleg ipv celluloid, windmach.vervangen, nieuwe reg.plaatjes.
- 11/6*82. Bolt reactie daarop. Uitbreiding ped.omvang verantwoord.
- 28/8*82. Hoving. Orgel Wijckel gekocht. Prijs toch iets hoger. Daarom niet mogelijk Viola door Quint te vervangen.
- 3/9*82. Bolt: Quint belangrijker dan uitbr . ped.omvang.
.
- 0kt*82. Bolt, gegevens over orgel uit de Geref. Kerk te Wijckel (Fr), omdat Hoving om een historisch rapport had gevraagd:
Orgel XIXA. Mogelijk het instrument dat W.Hardorf ca 1845 maakte voor RK St.Franciscus, Leeuwarden. Het zou vandaar via Geref. Warnswerd in 1921 in W. terecht zijn gekomen. Groot deel pijpwerk van nog iets oudere datum. Degelijke factuur, fraaie klank, met vakmanschap vervaardigd, waard om te behouden. C-f''', C-g aangeh. P 8, Hp 8, V 8 (later), 0 4, F 4, 0 2, Co 3 st dc. V is van inferieure kwaliteit: te verv. door Q 3 of Wf 2. Windlade 1979 door B&T gerestaureerd. Enkele andere onderdelen dienen te worden vervangen of gerestaureerd.
- 13/1'83. Hoving: Op het orgel wordt serieus orgelliteratuur gestudeerd. Daarom
toch graag pedaal t/m d'. 18/1 Bolt: accoord.
- Correspondentie begin 1983 over aanbrengen vloerbedekking. Ook acoustisch rapport 28/2'83.
- 17/3'83. Bolt bedankt als adviseur, omdat het plan met 'kamerbreed tapijt' doorgaat. 'Het heeft weinig zin om moeite en tijd te besteden aan een project als tegelijkertijd het effect van dit werk door onzorgvuldig handelen op ander gebied weer grotendeels te niet wordt gedaan. Ook een acoustisch bureau kan hieraan weinig veranderen (De lengte van een nagalm heeft weinig met de kwaliteit daarvan te maken.) ' .
- 28/3 83. Bolt aan Corneille F. Janssen, Directeur Bureau Monumentenzorg Drenthe over het geluidabsorberende materiaal. O.m. over ervaringen in veel Groningse dorpskerken.
- 5/4 83. Hoving aan OC. Pl.C heeft protest aangetekend tegen de vloerbedekking.
Prov. Dienst van Mon.zorg ernstig in gebreke geweest. Kan de OC stappen ondernemen om herhalingen elders te voorkomen?
- 10/5'83. OC aan Hoving. Voorstel Jongepier te verzoeken de inspeling te verrichten.
- 1/2 84. Jongepier aan OC over eindafhandeling. Hij heeft de eindkeuring verricht. Geïnventariseerd 24/3'92 em 16/3'94. Wie de werkzaamheden heeft verricht, is nergens te lezen. Waarschijnlijk was het Ruiter. Briefje met dispositie Groenewegen-orgel te
0. Souburg aldaar in archief gedeponeerd.

Archief Klaas Bolt (Nog doorkijken)
Wijckel (Fr.). Gereformeerde Kerk.
- 21/6'77. B&T. Verslag onderzoek orgel en prijs windladerestauratie. Gezien makelij W. Hardorff, tussen 1850 en '60.
P 8, Hp 8, 0 4, V 8 (vroeger Q3), Wf 2, Rf 4. Co 3 st dc, C-f''', C-g aangeh.
- 31/8'77. Reil. Voor1.rapport (met begeleidend schrijven). Uitvoeriger dan dat van B&T. Waarsch. Van Dam ca 1860 met gebruik van veel pijpw XVIII. Op pl. Viola oorspr. waarsch. F 2 (!), eigenaardige lade-indeling.
- 14/11'77. Offerte Reil.
- 25/1 78. Reactie Comm. v.Beheer, gericht aan Bolt.
- 4/2' 78. Commentaar Bolt hierop aan kerkeraad. Over subsidiemogelijkhedebn.
- 12/5 78. Offerte B&T.
- Negatieven.
Geïnventariseerd 9/6'93. In deze map verder niets meer. In map Oosterhessel en staat dat B&T de windlade hebben gerestaureerd in '79. Het orgel is later naar Oosterhesselen overgeplaatst.