Meppel, Gereformeerde kerk

1835: Op 12 juni wordt in Meppel een Christelijk afgescheiden gemeente (Kerk A) gesticht. (06)

1845: Aan de  Nieuwe Kerkstraat wordt een kerk gebouwd. Deze kerk wordt gebruikt tot de bouw van een nieuwe kerk in 1897 aan de Groenmarkt. (06)

Foto: (06)

1872: De kerk wordt vergroot en op zondag 8 september in gebruik genomen. Er zijn plannen voor het plaatsen van een orgel.

Provinciale Drentsche en Asser courant 04-09-1872

1884: Het vijftigjarig bestaan wordt gevierd. Het plaatsen van een orgel komt weer ter sprake, maar is nog steeds niet gerealiseerd.

Provinciale Drentsche en Asser courant 16-10-1884

1887: In de nieuwe kerk van de Doleantie wordt een harmonium gebruikt. Ook wordt genoemd dat er nu 6 protestantse kerken in Meppel zijn.

Provinciale Drentsche en Asser courant 15-11-1887

1888: Op 30 september wordt besloten een orgel aan te schaffen voor de kerk aan de Nieuwe Kerkstraat. Het orgel zal de volgende week worden geleverd door van Dam uit Leeuwarden. Gezien de korte levertijd zal het vermoedelijk gaan om een harmonium.

Provinciale Drentsche en Asser courant 02-10-1888




Foto's MZ11501390101 en MZ11501390102 van 15-11-1960 (15) van de niet meer in gebruik zijnde kerk uit 1844 Klik op de afbeelding voor een vergroting


1887/1888: Vanuit de Doleantie ontstaat een tweede Gereformeerde Kerk (Kerk B) in Meppel. In 1888 komt er een kerkgebouw aan de Nieuwe Hoven.
Deze kerk wordt gebruikt van 1888 tot 1897 toen beide Gereformeerde kerken samengingen en de nieuwe kerk aan de Groenmarkt werd gebouwd. (06)

Foto: (06)

1892: Jan Proper levert een orgel voor de kerk aan de Nieuwe Hoven.

Provinciale Drentsche en Asser courant 03-02-1892

1896/1897: Bouw van een nieuwe kerk die op 19 februari 1897 in gebruik werd genomen. De kerk wordt gebouwd na het samengaan van de beide Gereformeerde kerken in Meppel.
Het orgel uit de kerk van 1844 wordt te koop aangeboden en in 1897 verkocht aan de Hervormde kerk van Nijeveen waar het nu nog aanwezig is. Voor een beschrijving zie aldaar.


De bazuin jaargang 44, 1896, no. 50, 11-12-1896
Tekst vanuit http://gereformeerdekerken.info  "Over het zogenoemde ‘kabinetorgel’ weten we niet veel meer dan dat het geen pedaal had en dat het vermoedelijk eind 1889 werd aangeschaft; dat de waarde ervan ruim vier jaar later op fl. 860 bepaald werd en dat – naast giften voor dat doel – vermoedelijk een renteloze lening van fl. 250 werd afgesloten voor de aankoop van het instrument. In ieder geval werd ook vier maal per jaar voor het orgel gecollecteerd. Die collectes brachten overigens voor zover bekend nooit meer op dan fl. 80 per jaar. In januari 1890 werd voor het eerst salaris betaald aan de orgeltrapper (‘broeder Houwlo’) en werd een ‘wollen kleed voor het orgel’ aangeschaft (dat fl. 1,65 kostte). Toen in 1896 afspraken gemaakt werden over de ingebruikneming van de gezamenlijke nieuwe kerk aan de Groen-marktstraat, werd besloten het orgel van de Chr. Geref. Gemeente (toen ‘Kerk A’ genoemd) te verkopen aan de hervormde gemeente te Nijeveen, en het orgel van de Dolerende Kerk (‘Kerk B’) over te plaatsen naar het nieuwe kerkgebouw". (09)



Links: ansichtkaart, beschreven in 1933, rechts Foto:  (16)

Het orgel uit kerk B wordt verplaatst naar de nieuwe kerk. (06)
Er resteert nog een hypothecaire orgellening van f 750,-, voor de Gereformeerde Kerk B, verdeeld in 75 stukken van f 10,-. (11)
Over de periode 1897-1913 is door Gerard J. Kok in 2017 een artikel geschreven. (07)

1910: Voorlezer en voorzanger is Hs. Timmer; vervangers zijn S. Steensma en A. Wouda; organisten zijn E. van de Bosch en D.N. Klein.

Provinciale Drentsche en Asser courant 18-01-1910

1913: De orgelmaker H. van der Molen uit Steenwijk plaatst een orgel afkomstig uit Hilversum. Dit orgel is volgens onderstaand bericht in 1891 gewijzigd door de orgelmaker P.C. Bik.
In 1903 wordt in Hilversum een nieuw Leichel-orgel geplaatst. Het oude orgel moet dan 10 jaar zijn opgeslagen voordat het in Meppel werd geplaatst. (03)


Het nieuws van de dag, kleine courant 27-5-1891 (03)


Het orgel in Hilversum bij de vergroting van de kerk in Hilversum in 1890. (03)

Het oude instrument uit Meppel wordt verplaatst naar de Christelijk Gereformeerde kerk te Hoogeveen aan de Bentinckslaan.
Het orgel wordt op 4 september ingespeeld door dhr. Godefroy uit Steenwijk.


Provinciale Drentsche en Asser courant 8-8-1913 (03) De standaard 12-09-1913, Amsterdamsche kerkbode; officieel orgaan van de Nederduitsche Gereformeerde Kerk (doleerende), jaargang 25, 1913, no 1390, 21-09-1913,



Foto: (10)

1926: Concert door het koor Rheintreue uit Elberfeld-Barmen onder leiding van Max Welswange. Verder werkten mee de zangeressen Hilde Wesselman, Lilli Volkmaan en organiste Marianne Tiefenthal.
Misschienisis hier het idee om een Duits orgel aan te schaffen hier ontstaan?


Provinciale Drentsche en Asser courant 15-11-1926

1934: H. Pijlman wordt benoemd als organist. Hiervoor was hij organist van de Grote kerk te Meppel. Hij wordt organist van de Gereformeerde Kerk vanwege de plannen om een nieuw orgel te laten bouwen en de slechte staat van het orgel in de Hervormde Kerk.

Het Orgel 1936-april, Omroepgids; officieel orgaan van de Nederlandsche Christelijke Radio-Vereeniging, jaargang 12, 1936, no 24, 13-06-1936

1937: Bouw van een nieuw orgel door Walcker uit Duitsland.
De pagina's uit het orderboek van Walcker zijn bewaard gebleven. (19)

Eerste 2 pagina's uit het orderboek van Walcker


Foto Stichting Orgelcentrum Gr 2092

Jan Hermannus Besselaar jr. uit Rotterdam, Jan Bos Kz. Uit Wildervank en Henk Pijlman zijn adviseurs bij de bouw. Met Besselaar en Jan Bos als adviseurs is een keuze voor de firma E.F. Walcker & Cie. niet vreemd. Bos is de vaste organist van het Walcker-orgel uit 1916 in de Gereformeerde kerk van Wildervank. Dit orgel is een schenking van Jan Bos en zijn halfbroer Hinderk Bos. Besselaar is vanaf de oplevering in 1916 tot aan zijn benoeming aan de Grote of Sint- Laurenskerk in 1929 organist van het Walcker-orgel dat door Hinderk Bos is geschonken aan de nieuwe Gereformeerde Zuiderkerk van Rotterdam. Deze kerk is grotendeels ook bekostigd door de broers Bos.
De Meppeler Courant van 17 december 1937 omschreef de gedachte achter Besselaars ontwerp als volgt: 'De dispositie, zoowel van het eerste als van het tweede klavier, is, wat de klankcombinaties betreft, in evenwicht gehouden. Alle fluitstemmen zijn gelijkmatig verdeeld in sterke en zachte toonkarakters. Het geheele werk is zeer vol en krachtig, doch steeds rond van toon. Het orgel kan door middel van een rolzweller van het meest zachte register (de aeoline) gelijkmatig aanzwellen tot het krachtigste geluid. Wel is het uitsluitend bestemd voor het begeleiden van de zang in de godsdienstoefeningen, doch het kan evengoed dienen voor het vertolken van groote klassieke orgelwerken en die van de laatste tijd’.
In juli 1937 informeert organist Pijlman bij Reil omtrent de stand van zaken van een offerte van Reil (waarschijnlijk voor stemmingen). Er is nog geen beslissing genomen. Wel vraagt Pijlman of hij provisie krijgt voor zijn bemiddeling. Ook informeert hij hoe het staat met het orgel in Daarlerveen (het oude orgel wordt verkocht aan Daarlerveen) en of hij nog een kans heeft het orgel in te spelen.
Op 24 september worden de orgelonderdelen vanuit Ludwigsburg per trein in een aparte wagon naar Meppel gestuurd. De vervoersdocumenten zijn bewaard.
Op 1 december verzoekt Walcker de eerste termijn van RM 1.285,90 te betalen.
Van 3 december dateert een rekening van schilder Steenbergen van f 220,- voor het verzilveren van het orgelfront.
Van 10 december dateert een rekening van f 29,50 voor diverse andere schilderwerkzaamheden.
Op 21 december stuurt een rekening voor de tweede termijn van RM 14.560,- omdat het orgel inmiddels in de kerk is opgesteld.
Van december dateert een rekening van f 568,16 van de fa. P.H. Rusch Timmerlieden en Aannemers voor hun werkzaamheden (materialen en manuren) aan het orgel.


Tekeningen door orgelmakerij Walcker uit 1937 (Klik op de afbeelding voor een vergroting)


Het orgel wordt op 16 december in gebruik genomen met bespelingen door adviseur J. Besselaar en de eigen organist H. Pijlman. De kosten van het orgel waren f 12.000,-.
Het bouw van dit orgel trekt veel belangstelling gezien het aantal krantenberichten.


Nieuwe provinciale Groninger courant 18-12-1937




Meppeler Courant 1937-12-17


Nieuwsblad van het Noorden 11-12-1937, 17-12-1937 De standaard 14-12-1937, 17-12-1937




Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant 11-12-1937, De Harp 33e jaargang januari 1938 nr. 1 blz. 5

Het oude orgel wordt via Reil verkocht aan de Gereformeerde Kerk in Daarlerveen. Voor de geschiedenis zie onderaan deze pagina

1938: Op 5 januari stuurt Technisch bureau Van Oosten & Harmelink een rekening van f 104,29 voor de aanleg van elektra.
Op 13 januari bevestigt Walcker een betaling van RM 4.853,- en op 26 april een bedrag van RM 4.894,38.
Op 29 november schrijft Reil wat een stembeurt moet gaan kosten. 2x stemmen per jaar is aan te raden.

Het orgel is ook enkele malen via de de radio te horen.


Omroepgids; officieel orgaan van de Nederlandsche Christelijke Radio-Vereeniging, jaargang 14, 1938, no 53, 31-12-1938, De radiogids; officieel orgaan van de Vereeniging van Arbeiders-Radio-Amateurs (VARA), jaargang 13, 1938, no 9, 31-12-1938


De radiogids; officieel orgaan van de Vereeniging van Arbeiders-Radio-Amateurs (VARA), jaargang 13, 1939, no 10, 07-01-1939 en jaargang 13, 1939, no 11, 14-01-1939


De radiogids; officieel orgaan van de Vereeniging van Arbeiders-Radio-Amateurs (VARA), jrg 13, 1939, no 12, 21-01-1939

meppel04.jpg (25938 bytes)
Fotograaf en datum onbekend

1938: Na de bouw van het orgel wordt ook een nieuwe organisteninstructie opgesteld. (13)
In maart? vraagt organist Henk Pijlman Reil langs te komen als hij de buurt is. Hij weet iets van de restauratie van een orgel in Friesland. Misschien iets voor Reil?
21 juni schrijft Reil aan Walcker dat de kerkenraad hem heeft gevraagd naar het zojuist voltooide orgel te kijken, dat waterschade heeft gehad. Hij vraagt aan Walcker of hij de benodigde reparaties mag verrichten.
Op 29 juli schrijft Walcker dat er geen bezwaar is.
Op 1 augustus schrijft Reil aan de kerkenraad dat Walcker akkoord gaat met de herstellingen door Reil.
Op 10 november meldt Reil aan Walcker dat de reparaties zijn voltooid. Alles heeft hij goed kunnen herstellen. Hij dankt Walcker voor het in hem gestelde vertrouwen en is hen graag weer van dienst.
Op 28 november wordt Reil gevraagd offerte uit te brengen voor het stemmen van het orgel.
Op 29 november geeft de kerk Reil de opdracht het orgel te stemmen.
Op 5 december dankt Reil de kerk voor de opdracht het orgel te gaan stemmen.

1939: Op 20 mei wordt gevraagd of Reil het orgel voor de tweede keer kan komen stemmen.
Reil meldt op 24 mei dat hij de dag erna langs zal komen om te stemmen.

1940: Op 8 juni een aanvraag uit Meppel voor een stembeurt.
Op 15 juni antwoordt Reil op de vraag voor een stembeurt. Hij antwoordt nu pas omdat hij op reis was. Een stembeurt kost f 35,- Hij blijft dan 3 dagen in Meppel logeren vanwege de slechte reismogelijkheden.
Op 4 juli  meldt Reil dat hij weer in staat is naar Meppel te reizen, omdat de treinen naar Zwolle weer rijden.
Op 10 augustus schrijft Reil dat hij volgende week 3 dagen langs komt voor een stembeurt.

1941: In november? vraagt organist Pijlman aan Reil of hij langs kan komen om een storing op te lossen. (04)

1951: Op 31 januari schrijft organist Henk Pijlman een brief met de vraag of zijn salaris kan worden verhoogd. In vergelijkbare kerken verdienen organisten meer. (12) (13)

1960: Een herstelling door Leeflang voor een bedrag van f 2.310,- Dit blijkt uit een brief van 23 september 1964. (12) (13)

1962: Er wordt geprobeerd een onderhoudscontract met Walcker te sluiten voor de oude kerk voor DM 1.560,- en voor de nieuwe kerk voor f 890,-. Het is onduidelijk of dit lukt, gezien de correspondentie van 1964. (12) (13)

1964: Op 16 januari zegt dhr. Van der Wellen (VdW) toe dat hij zitting wil nemen in een orgelcommissie.
Op 5 februari wordt de orgelcommissie gevormd. De organist van de Hervormde Kerk (Nico Verrips) mag studeren op het orgel van de nieuwe Gereformeerde Kerk. Alle organisten dienen een sleutel te krijgen. De eigen organisten moeten leren om een tongwerk te stemmen.
Er dient een instructie voor de organist en de orgelcommissie te komen. Men vraagt zich ook af door wie de orgels in beide kerken worden onderhouden en wat de kosten zijn. Het orgel van de oude kerk is niet volledig bespeelbaar omdat het kabelwerk niet in orde is.
Op 5 april schijft VdW van de Orgelcommissie een brief aan Walcker. De commissie is ontevreden over het onderhoud door Nederlandse orgelmakers. Kan een medewerker van Walcker naar Meppel komen om het orgel te inspecteren?
Op 16 april meldt Walcker dat ze geen gegevens meer over het orgel hebben, behalve de dispositie. Orgelmaker Opitz zal over ca. 2 maanden langs komen om het orgel te onderzoeken.
Op 23 april zegt VdW toe dat ze het bezoek gaan voorbereiden. Hij vraagt wat de kosten zijn van dit onderzoek.
Op 30 april antwoordt Walcker dat het onderzoek gratis is. Ze zullen een schatting maken van de reparatiekosten.
Op 4 mei schijft Opitz van Walcker dat hij op 19 mei langs zal komen. Op 9 mei antwoord van VdW dat het bezoek akkoord is.
Op 26 mei een brief van de orgelcommissie aan de CvB. De gemiddelden van de hygrometers in de oude kerk en de nieuwe kerk zijn resp. 65% en 56%. Opitz heeft een bezoek aan het orgel van de kerk gebracht. Sommige onderdelen zijn nog als nieuw. Aan de westkant heeft het orgel waterschade. De waarde van het pijpwerk wordt op f 80.000,- geschat. Een rapport zal begin juni worden gestuurd. De orgelcommissie acht het nodig om nieuwe organisten op te leiden. Als oefenorgel is het orgel van de nieuwe kerk het meest geschikt. Het orgel van de oude kerk is te ingewikkeld.
Op 12 juni stuurt Walcker een offerte van DM 7.200,- voor herstel van het orgel.
Werkzaamheden:
 - Schoonmaak
 - Reinigen van de tongen en kelen van de tongwerken
 - Scheuren in de windladen dichten
 - De Mixtuur van Manuaal I sterker intoneren
 - Reinigen van de contactrelais
 - Een aantal onderdelen (balgjes, magneten etc.) vervangen
Op 21 juni schrijft VdW aan Opitz dat hij nog niets heeft gehoord van het bezoek op 19 mei. Blijkbaar is de brief van 12 juni nog niet doorgegeven.
Op 20 juli schrijft VdW aan Walcker. Hij vindt de prijs aan de hoge kant, maar met een garantie dat het orgel daarna weer jaren goed functioneert zou het kunnen.
Op 29 juli schrijft Walcker dat een stembeurt DM 330,- kost.
Op 17 augustus schrijft VdW dat men ingaat op het aanbod van Walcker.
Op 18 augustus dankt Walcker dat men akkoord gaat met de offerte. Als de werkzaamheden voor het verbeteren van de kerkmuren worden uitgevoerd dient het orgel te worden afgedekt.
Op 23 september schrijft Leeflang dat de CvB het onderhoudscontract wil beëindigen. Kan VdW dit toelichten? Uit deze brief blijkt ook dat Leeflang het orgel in 1960 heeft hersteld voor een bedrag van f 2.310,-
Op 24 oktober schrijft VdW aan Leeflang dat de CvB de vraag in behandeling heeft.
Op 27 oktober schrijft VdW dat er aan het orgel de laatste 30 jaar geen grote werkzaamheden zijn uitgevoerd. De orgelcommissie zal proberen het orgel in de winter bespeelbaar te houden. Een monteur laten komen is duur.
Op 6 november schrijft VdW aan Leeflang dat bij de CvB niets bekend is van een onderhoudscontract. Het is de bedoeling het onderhoud te laten uitvoeren door Walcker. Een monteur van Walcker heeft laatst in één middag de belangrijkste gebreken hersteld.
Op 6 november komt in een brief over het orgel in de nieuwe kerk ook het orgel in de oude kerk aan de orde. Keijzer informeert naar "het brandhout" in de oude kerk. Leeflang vindt onderhoud niet de moeite waard.
Op 19 november schrijft VdW aan Walcker dat de restauratie van de kerkmuren zal zijn afgerond in mei 1965. Zouden voor Kerst 1965 de in de offerte van 12 juni genoemde te vervangen onderdelen geïnstalleerd kunnen worden?
Op 20 november schrijft Walcker dat ze geen capaciteit hebben om voor Kerst 1965 de gevraagde werkzaamheden uit te voeren.
Op 30 november meldt Walcker dat het geen zin heeft maar een deel van de werkzaamheden van hun offerte van 12 juni uit te voeren.
In december vraagt VdW Walcker om vroeg in 1965 alle werkzaamheden uit de offerte van 12 juni uit te voeren. Werknemers van Walcker krijgen vrije kost en inwoning.
Op 17 december meldt Walcker dat ze in januari of februari 1965 met 2 man naar Meppel komen om de werkzaamheden uit te voeren. (12) (13)

1965: In januari wordt aan Walcker gevraagd wanneer de orgelbouwers van Walcker zullen arriveren.
Walcker schrijft op 10 februari dat op 15 februari twee medewerkers komen om de afgesproken werkzaamheden uit te voeren.
Tijdens deze reparatie stuurt Walcker nog onderdelen op per 'Eilpost'.
Op 23 maart schrijft VdW aan Walcker dat het orgel gelukkig weer functioneert. Men is zeer tevreden met het resultaat.
Op dezelfde dag maakt VdW een rapport over de toestand van beide orgels. Walcker heeft de zilvercontacten gratis verbeterd. We moeten het orgel nu in goede staat houden. De toegang tot de zolder loopt door het orgel. Dit dient te worden gewijzigd. Vaak worden pijpen beschadigd.
Op 18 mei dankt VdW voor het toesturen van het blad 'Orgel Mitteilungen von Walcker. Hij meldt dat de f1 van Manuaal I meeklinkt als men op Manuaal II de f1 daar indrukt. Wat zou de oorzaak kunnen zijn?
Op 21 mei antwoord Walcker dat het probleem wordt opgelost zodra een medewerker in de buurt van Meppel werkzaam is.
Volgens het verslag van de orgelcommissie van 22 juni heeft de opknapbeurt nog niet alle problemen opgelost (12) (13)

1966: Op 15 januari stuurt Walcker een voorstel voor een stemcontract voor DM 330,- per keer.
Op 24 februari schrijft de orgelcommissie aan de CvB dat beide orgels in goede staat zijn en veel worden bespeeld door leerlingen. Veel meer leerlingen wordt een probleem. (12) (13)

1967: Op 18 augustus meldt de orgelcommissie dat er door lekkage weer schade is ontstaan. VdW heeft de schade provisorisch hersteld, maar eigenlijk zouden en aantal membranen en magneten vervangen moeten worden. (12) (13)

1969: Op 27 maart beschrijft VdW de toestand van de beide orgels. Het orgel in de oude kerk is nu 32 jaar oud. Het tongwerk heeft veel te lijden gehad van vallend gruis en stof van de zolder. Het orgel in de nieuwe kerk heeft veel last van de droogte. (12) (13)

1971: Op 25 oktober schrijft VdW aan Walcker dat men besloten heeft de kerk te restaureren. Het pijpwerk dient te worden verwijderd. Er is al een ruimte beschikbaar. Uitbouw is gepland in januari 1972 en aan het einde van 1972 kan het pijpwerk worden herplaatst. (12) (13)

1972: In het kerkblad van 4 november wordt melding gemaakt van de heropening van de kerk op dinsdag 21 november na de restauratie. Het orgel is tussen 10 en 12 januari gedemonteerd. Direct daarna is er door Spans een Philicorda met pedaal geplaatst als tijdelijke vervanging. Bij de opbouw van het orgel in september is de speeltafel verplaatst naar het midden van de galerij en in oktober kon het orgel worden gestemd. Organist Visscher krijgt een instructie over de gang van zaken op die dag. (12) (13)

1973: In de orgelcommissie wordt op 19 december de stand van zaken doorgenomen rond de invoering van het liedboek. Zingend en spelend worden de nieuwe liederen geïntroduceerd.
Voorbeeld orgelrooster 1973 Organisten waren toen mevr. De Vrijer (van der Weide) en de heren Visser, Nijenhuis, Spans, VdW en Post.
Op 22 augustus krijgt Gerrit van Werven toestemming om op het orgel te oefenen.
Op 1 oktober meldt de orgelcommissie dat er  27 september weer waterschade is ontstaan in het orgel door een probleem met een dakpan en de dakgoot. Het euvel is provisorisch hersteld. Het orgel van de nieuwe kerk is nog steeds windziek. De garantietermijn is inmiddels verlopen. (12) (13)

1974: Op 14 januari meldt VdW de waterschade aan Walcker. Kan Walcker een prijsopgave doen van de reparatiekosten?
Op 23 januari komt Walcker met een prijsopgave voor de stemming van DM 785,-en het uitwisselen van de tien balgjes kost DM 10,- per stuk. Daarnaast nog manuren à DM 35,- per uur. Het stemmen van het orgel in de nieuwe kerk zou DM 490,- kosten.
Op 23 mei schrijft VdW dat de demontage, verplaatsing van de speeltafel en montage van het orgel tijdens de kerkrestauratie van 1972 in totaal f 9.903,50 heeft gekost.  Bijkomende kosten zorgden er voor dat het totale bedrag uitkwam op f 11.294,05
Op 3 oktober stuurt Walcker een rekening van DM 1.615,- voor het vervangen van 40 balgjes, vanwege de waterschade in januari. (12) (13)

1976: In maart 1976 beschrijft VdW de toestand van beide orgels en de historie van het orgel in de Groenmarktkerk. Hij verwacht dat het orgel in de oude kerk nog wel een paar jaar mee kan. Op termijn moeten echter de windladen worden vervangen door mechanische sleepladen. Een deel van het pijpwerk kan worden hergebruikt. Het orgel van de nieuwe kerk heeft zeer te lijden gehad door de lage luchtvochtigheid in de kerk. (12) (13) (18)

1977: In de orgelcommissievergadering van 31 maart wordt gemeld dat beide orgels onderhanden zijn genomen door Walcker. In de oude kerk zijn enkele magneten en membranen vernieuwd en is een probleem hersteld dat ontstond bij foutief gebruik van het orgel. In de nieuwe kerk is de tractuur bijgesteld en de windvoorziening verbetert, zodat de windziekte nu redelijk onder controle is.


Foto (02)

1978: Op 10 mei stuurt Walcker een offerte van DM 95.750,- voor de restauratie van het orgel. De volgende werkzaamheden zullen worden uitgevoerd:
 - Het binnenwerk van het orgel wordt gedemonteerd en overgebracht naar de werkplaats. Het pijpwerk wordt opgeslagen in Meppel. De dispositie blijft ongewijzigd.
 - Er worden nieuwe elektrische sleepladen gemaakt
 - Er komt een nieuwe windmotor
 - De speeltafel wordt geëlektrificeerd. Er komen twee vrije combinaties, enkele vaste combinaties en eventueel een tongwerkuitschakelaar. De speeltafel komt weer op de oude plaats, zodat de organist het geluid beter kan beoordelen.
 - De zwelkast wordt geheel vervangen
 - Montage en intonatie in Meppel
Op 12 juni stuurt Walcker een rekening van DM 1.078,- voor stemming en klein onderhoud.
Organist Post stuurt een memo over een eventuele restauratie van het orgel.
In een gezamenlijke vergadering van de commissie van beheer en de orgelcommissie op 19 juni wordt het restauratievoorstel van de fa. Walcker besproken.
Organist Spans verwacht geen verbetering als de pneumatische tractuur door een elektrische wordt vervangen. Hij heeft liever dat het orgel wordt vervangen en dat advies wordt gevraagd aan een deskundige orgelmaker.
Organist Verloop twijfelt of de kosten van f 125.00,- wel verantwoord zijn. Er is geen vergelijkend materiaal. Graag advies van de gereformeerde orgelcommissie.
Organist Post heeft een soortgelijke mening.
Organist van Dokkum idem.
VdW geeft daarna een historisch overzicht. Het orgel is in 1937 voor f 13.000,- gebouwd onder advies van organist Pijlman. Het orgel heeft drie maanden onder dekkleden gelegen vanwege douaneproblemen. Tijdens en na de oorlog was er onderhoud door Reil en Leeflang. Na vertrek van organist Pijlman kwam er minder waardering voor het orgel. Na verloop van tijd kwam het onderhoud weer bij de fa. Walcker en kreeg het orgel in 1964 voor f 6.300,- groot onderhoud. De speeltafel werd op advies van organist Visser verplaats naar een balkon links van het orgel. Het wordt weer tijd voor groot onderhoud. De membranen raken versleten. Advies vragen van de gereformeerde orgelcommissie.
De conclusie is dat er binnen afzienbare tijd wat aan het orgel moet worden gedaan. Inschakeling van een orgeldeskundige is nodig. Aan de fa. Walcker zal worden geschreven dat men later komt met een antwoord op de offerte.
Op 22 juni schrijft VdW aan Walcker dat de offerte is besproken en dat eerst een advies van de gereformeerde orgeladviescommissie zal worden afgewacht. Ook zou men graag een meer gespecificeerde offerte willen ontvangen. Is het pijpwerk deze restauratie waard?
Op 25 juni antwoordt Walcker dat ze hebben aangenomen dat alleen de mechaniek behoefde te worden vervangen. Door vervanging van pijpwerk zal het veel duurder worden. Men wacht de ontwikkeling verder af.
Op 26 juni vraagt de CvB aan VdW of hij een advies kan regelen van de Orgeladviescommissie  van de Gereformeerde Organisten Vereniging (GOV).
Op 4 juli vraagt VdW aan de GOV om advies uit te brengen.
Op 6 juli schrijft VdW aan Walcker dat er nu dient te worden afgewacht.
Op 17 juli antwoordt de GOV dat men bereid is een advies uit te brengen. De overeenkomst met de GOV wordt nog dezelfde maand gerealiseerd.

Op 4 september verschijnt het rapport van de GOV op basis van een bezoek op 14 augustus door Johan van Dommele en Tjibbe Heidinga. Het onderhoud is tussen 1945 en 1963 uitgevoerd door Reil en Leeflang. Men was daar niet erg tevreden over en sindsdien is het weer in onderhoud bij Walcker. Op de verplaatsing van de speeltafel na is het orgel in oorspronkelijke staat.
 - Het pijpwerk is van goede makelij en in goede staat
 - De windladen zijn goed gemaakt en in goede staat.
 - De windvoorziening is prachtig gemaakt, maar wel gecompliceerd aangelegd. De windrukken zijn: Pedaal 95, Manuaal I 90 en Manuaal II 85. De motor maakt aardig wat lawaai, maar door de goede isolatie is dit niet storend.
 - Het orgel heeft geen kas. De klankuitstraling is redelijk door de opstelling voor de achtermuur. Het pedaal staat achteraan en Manuaal I en II daarvoor in twee lagen. De zwelkast is te licht van constructie. De deuren van de zwelkast stonden open, waardoor de zwelkast geen enkel effect heeft.
 - De toetstractuur is elektro-pneumatisch en reageert voor de manualen vlot. De pedaaltractuur is aan de langzame kant. Er waren wel enkele storingen. De pedaalveren zijn erg slap. De beide vrije combinaties werken niet. Er zijn vaak storingen.
Conclusie: Velen zullen dit orgel veroordelen vanwege de bouwtijd. Het is echter technisch prima gemaakt. Wel is slijtage vastgesteld en ook zijn de klimaatomstandigheden niet goed. Geadviseerd wordt het orgel te restaureren en de speeltafel weer terug te zetten naar de oorspronkelijke plaats.
De offerte van Walcker betreft een voorlopige offerte. De orde van grootte van het restauratiebedrag lijkt correct. Het vervangen van de windladen is niet nodig omdat deze nog in prima staat zijn. Door nieuwe windladen zal de klank veranderen.
Aangeraden wordt het volgende:
 - Klimaatbeheersing van de kerk op orde krijgen om condensvorming te vermijden.
 - De speeltafel weer terug te zetten op de oorspronkelijke plaats
 - Reviseren van de tractuur
 - Verbeteren van de zwelkast
 - De werkzaamheden kunnen worden uitgevoerd door Walcker, maar deze niet op eigen houtje te laten werken.
Ook offerte aanvragen bij bv. Schreurs en Vermeulen, die ook ervaring met dit type orgels hebben.

Op 22 oktober komt de orgelcommissie bijeen. Een volledige restauratie gaat volgens de fa. Walcker ongeveer f 170.000,- kosten. De organisten Verloop en Van Dokkum zijn tegen. Matser en VdW hebben vertrouwen in Walcker. De andere organisten zullen nog worden gevraagd. Het orgel in de nieuwe kerk wordt al een tijd onderhouden door de fa. Walcker, omdat Leeflang dit niet meer wilde doen na een verschil van mening. Het onderhoud is nu weer bij Leeflang belegd.
Op 23 oktober wordt het rapport van de GOV van 4 september met de organisten besproken. Besloten wordt het volgende: Walcker wordt verzocht een gespecifieerde offerte uit te brengen voor een restauratie. De offerte zal worden getoetst met het rapport van 4 september.
Op 23 oktober stelt organist Verloop zijn mening over het orgel op schrift. Begeleiding van de restauratie door de GOC. Orgel laten zoals het is. Speelhulpen die storingen veroorzaken weglaten. Speeltafel vernieuwen. Restauratie door Walcker. Tractuur elektrisch.
Conceptbrief van VdW aan de GOV: het rapport is goed ontvangen. De meerderheid wil het orgel laten restaureren. Een minderheid is voor een nieuw orgel. Het is jammer dat de tractuur van het orgel niet diepgaand is onderzocht.
Op 6 november schrijft VdW naar Walcker dat de GOV het orgel positief waardeert en dat het gerestaureerd zou moeten worden. De GOV gelooft echter niet in een ombouw naar elektrische sleepladen.
Op 14 november schijft de CvB aan de GOV dat ze op grond van het rapport van de GOV offerte gaan aanvragen voor een restauratie door Walcker.
Op 16 november schrijft de orgelcommissie naar Walcker in het Nederlands dat ze graag offertes willen ontvangen voor de volgende zaken:
 - Prijsopgave voor het onderhoud voor de komende 25-30 jaar
 - Ombouw naar mechanische sleepladen en de voordelen er van
 - Als het orgel niet wordt omgebouwd blijven dan onderdelen leverbaar?
 - In de prijs inbegrepen moet zijn de vernieuwing van het pedaalklavier en vervanging van dynamo en transformator.
Op 27 november stuurt de GOV een nota van f 419,74 voor het uitgebrachte advies door Johan van Dommele.
Op 5 december bevestigt Walcker de brief en merkt op dat een brief in het Nederlands problemen geeft. Het beste is voorlopig niets te doen omdat het instrument goed functioneert.
Op 13 december stuurt VdW een variant van de brief van 16 november in een Duitse versie naar Walcker.
Op 27 december schrijft Walcker dat alle balgjes van de windladen vervangen moeten worden. Dit gaat DM 60.000 - 70.000 kosten. Walcker kan pas meer zeggen als zijn werknemer Temerowski ter plaatse heeft gekeken.(12) (18)

1979: Op 17 januari vraagt VdW aan Walcker of de orgels in Meppel (incl. die van de Doopsgezinde kerk) kunnen worden gestemd. Door indringende sneeuw is het Walcker-orgel maar deels bespeelbaar. Hij heeft een noodreparatie gedaan. Ook is de hoofdbalg lek en zijn de gaten met plakband provisorisch gedicht. Deze problemen meldt VdW ook aan de CvB.
Op 1 februari schijft Walcker dat VdW zich het beste direct tot zijn werknemer Temerowski voor stemmen en technische problemen kan wenden.
Op 3 mei schrijft VdW aan Walcker dat de balg van het orgel vervangen moet worden. VdW neemt aan dat die balg kan blijven bij een latere restauratie.
Op 5 mei antwoordt Walcker dat er over 8-12 weken een nieuwe balg kan worden geleverd. De bijlage met een kostenopgave mist echter. Wel bewaard is een kostenopgave van 31 juli voor DM 4.700,-
Op 11 mei schrijft VdW dat ze ingaan op de offerte. Ook komen in deze brief nog enkele andere orgels aan bod. VdW functioneert als een soort agent voor Walcker in Nederland.
Op 7 juli schrijft VdW aan Temerowski dat de balg in Meppel is aangekomen.
Op 15 augustus schrijft VdW aan Walcker dat de balg in de kerk op de begane grond staat. Er wordt gewacht op de monteur. Als de balg geplaatst is wordt hij betaald.
Op 21 augustus schrijft Walcker dat de balg door Nowakowski wordt geplaatst zodra hij terug is van vakantie.
Op 3 september meldt VdW dat de balg is geplaatst door Nowakowski en een zekere de Vries.
Op 2 oktober stuurt Walcker een offerte voor renovatie van het orgel. De volgende werkzaamheden worden genoemd:
 - Nieuwe elektrische sleepladen
 - Renovatie van het zwelmechanisme
 - Nieuwe windmotor en dempkist
 - Speeltafel wordt gerenoveerd en weer op de oorspronkelijke plaats opgesteld
De werkzaamheden worden begroot op DM 145.000,- en kunnen in de herfst van 1980 worden uitgevoerd.
In oktober schrijft organist Spans dat hij de ombouw naar elektrische sleepladen een slecht plan vindt. Beter is het om een nieuw mechanisch orgel aan te schaffen.
Op 22 oktober vergadert de orgelcommissie. Herstel van 10 trompetbekers door Walcker is duur. Er wordt besloten dit niet te doen. Volledige restauratie komt op f 170.000,-. Het plan zal later aan de gemeente worden voorgelegd.
Op 27 oktober pleit organist Matser voor behoud van het instrument.
Op 6 november schrijft VdW aan Walcker dat de offerte van 2 oktober nog in beraad is. Twee organisten willen liever een nieuw mechanisch orgel. Ook wil men weten hoe de prijs in twee jaar kon stijgen van DM 95.000,- naar DM 145.000,-
Op 4 december vraagt VdW Leeflang offertes voor een nieuw orgel met volledig nieuw pijpwerk en met gebruikmaking van bestaand pijpwerk. Dezelfde brief gaat ook naar Kaat & Tijhuis.
Ook de GOV krijgt bericht dat er offertes zijn aangevraagd bij Leeflang, Kaat & Tijhuis en Walcker voor een nieuw mechanisch orgel.
Ook aan Walcker wordt gevraagd om een mechanisch orgel. Men wacht nog steeds op een antwoord omtrent de prijsverhoging van DM 95.000,- naar DM 145.000,-
Op 10 december komt het antwoord van Walcker. In 1978 was er weinig werk en waren de prijzen laag. Het werk kan nu pas in 1980 worden uitgevoerd, terwijl de prijzen sterk zijn gestegen. Een nieuw orgel kost DM 11.000,- per register. (12) (18)

1980: De offerte van Kaat & Tijhuis dateert van 9 januari 1980. Het orgel zal op de bovengalerij worden geplaatst en de klaviatuur op de ondergalerij. De registers worden voorzien van sleepmotoren. Kosten f 168.220 excl. BTW.
Door gebruik te maken van vier registers van het bestaande orgel kan een besparing worden bereikt van f 5.476,-
Hoofdwerk: Prestant 8', Roerfluit 8', Octaaf 4', Octaaf 2, Mixtuur IV, Trompet 8'
Onderpositief: Holpijp 8', Prestant 4', Baarpijp 4', Gemshoorn 2', Sesquialter II vanaf a, Dulciaan 8'
Pedaal: Subbas 16', Prestant 8', Octaaf 4', Fagot 16'

De offerte van Leeflang dateert van 6 februari en bevat 2 voorstellen.
Orgel op de begane grond voor f 173.280,-
Hoofdwerk: Prestant 8', Roerfluit 8', Octaaf 4', Fluit 4', Woudfluit 2', Mixtuur V-VI
Borstwerk: Holpijp 8', Bokfluit 4', Prestant 2', Quint 2 2/3', Terts 1 3/5', Regaal 8'
Pedaal: Subbas 16', Prestant 8' (transm.), Octaaf 4 (transm.)', Trompet 8'
Orgel op het orgelbalkon voor f 226.980,-
Hoofdwerk: Prestant 8', Roerfluit 8', Octaaf 4', Fluit 4', Quint 2 2/3', Woudfluit 2', Mixtuur V-VI, Trompet 8'
Bovenwerk: Holpijp 8', Prestant 4', Roerfluit 4', Quint 2 2/3, Octaaf 2', Terts 1 3/5', Dulciaan 8'
Pedaal: Subbas 16', Prestant 8' (transm.), Gedekt 8', Octaaf 4', Mixtuur IV, Fagot 16'

De offerte van Walcker dateert van 21 februari voor DM 137.780 met gebruikmaking van bestaand pijpwerk
Hauptwerk: Prinzipal 8', Rohrflöte (alt) 8', Gemshorn (alt) 8', Octave (alt) 4', Waldflöte (alt) 2', Mixtur IV-V, Trompete 8 (alt) 8'
Rückpositif: Gedeckt (alt) 8', Nachthorn 4', Prinzipal (alt) 2', Scharff IV, Schalmei (alt) 8'
Pedal: Subbas (alt) 16', Offen Bass 8', Choralbass (alt) 4', Basson (alt) 16'

Klik op de afbeelding voor een vergroting

In februari beschrijft VdW (uit zijn geheugen) de geschiedenis van de orgels in de kerk. Het eerste orgel zou 1 register hebben en uit Brabant komen. Het is geplaatst door Proper. De gereformeerden hadden vroeger een A en een B kerk. Het andere orgel kwam terecht in de Hervormde Kerk van Nijeveen.
Begin maart vraagt VdW aan Walcker of de koppels zijn inbegrepen en wat de mogelijkheden zijn om nog een register uit het huidige orgel over te nemen in het voorgestelde rugpositief.
Op 4 maart schrijft Walcker aan VdW dat de koppels in de speeltafel zitten. Nowakowski wilde de oude Aeoline 8' in het hoofdwerk overnemen. Walcker koos voor de Gemshorn 8'. Het Rugwerk biedt geen plaats voor een dergelijk register. Een extra register in het Hoofdwerk uit het oude orgel kost DM 8.000,-
Van 11 maart 1980 dateert een overzicht van de ontvangen offertes en uitgebreid met de nodige bouwkundige voorzieningen. Het is gemaakt door G.H. Meijer.
Op 19 maart is er een vergadering van de orgelcommissie. In deze vergadering komt een aantal nieuwbouw voorstellen aan de orde. De offerte van Kaat & Tijhuis vindt weinig weerklank vanwege de elektro-pneumatische tractuur. De offerte van Leeflang heeft het grootste aantal voorstanders. Het renoveren van het huidige orgel is favoriet bij één organist. Een van de organisten stelt voor het huidige orgel op zijn plek te laten en een nieuw mechanisch orgel voor in de kerk te plaatsen.
Van 31 maart dateert een samenvatting van dit overleg voor het moderamen met daarin onder andere de mening van de organisten over de offertes. Het advies is het oude orgel niet te restaureren en een nieuw orgel aan te schaffen.
Op 20 juni bericht Walcker dat vier vertegenwoordigers van de kerk bij Walcker op bezoek zijn geweest. Walcker komt op 26 augustus naar Meppel.
Op 28 juni is in het kerkblad te lezen dat toch besloten is het orgel door Walcker te laten restaureren.
Op 2 juli schrijft organist Spans dat hij uit de orgelcommissie stapt omdat hij het niet eens is met de beslissing om het orgel te restaureren.
Op 21 juli schrijft Walcker over een fout in een brief van 24 juni. Er staat: 'Pedal: 4 neue Register, 5 Transmissionen'. Er moet echter staan: 'Neue Schleifwindlade mit 4 Registern und 5 Transmissionen'.
Op 4 september wordt het contract getekend voor de restauratie door Walcker voor DM 145.000,-. De werkzaamheden zijn gelijk aan de specificatie van 2 oktober 1979. De Posaune 16' van het Pedaal wordt uitgebreid met 18 pijpen en wordt volledig zelfstandig.
Op 30 september wordt de ontvangst van het getekende contract door Walcker bevestigd.
Op 30 september vergadert de orgelcommissie. Spans heeft bedankt als lid. Hij wordt opgevolgd door dhr. Cornelisse.
Op 22 november wordt er een orgeltocht georganiseerd langs de orgels in Meppel. (12)

1981: Op 13 januari meldt VdW aan Walcker dat het orgel in maart kan worden gedemonteerd. Op welke dag komen hoeveel orgelmakers voor de demontage. Worden ook kisten meegenomen voor het opbergen van de orgelpijpen? Er is wel opbergruimte maar er zijn geen kisten. Komt het tijdelijke orgel op dezelfde dag?
Op 16 januari schijft Walcker dat het tijdelijke orgel binnenkort wordt geleverd.
Op 17 maart bedankt Walcker voor de huisvesting van twee werknemers in Meppel en voor de geboden hulp bij het demonteren van het orgel.
Van 18 maart dateert een rekening van de Duitse expediteur SALA voor het vervoer van een 'Musterorgel' van Hanweiler naar Meppel.
Op 19 maart vraagt Kaat & Tijhuis waarom zij niet zijn gevraagd een offerte uit te brengen voor de restauratie van het orgel. Ze hebben veel tijd gestoken in de offerte voor een nieuw orgel. Wat is de rol van VdW?
In de Orgelvriend van februari 1981 staat dat VdW de vertegenwoordiger is voor Walcker in Nederland. Kaat & Tijhuis brengt f 1.475.- in rekening voor het maken van de offerte.
Op 30 maart schrijft VdW dat zijn gesprekken met Kaat & Tijhuis prima zijn verlopen. Hij maakt zijn rol bij Walcker zo klein mogelijk. Hij is alleen contactadres vanwege de Duitse taal.
In de vergadering van de orgelcommissie van 22 juni wordt gemeld dat het orgel door Walcker is gedemonteerd met hulp van enkele gemeenteleden. Enkele leden van de orgelcommissie gaan naar Walcker om daar de werkplaats te bezoeken. Na oplevering dient het orgel te worden gekeurd. Van Nico Verrips komt het voorstel om deze keuring te laten uitvoeren door Hans van der Harst. Hij heeft ervaring met dit type orgel.
Op 10 juli vraagt VdW aan Hans van der Harst of deze bereid is de restauratie van het orgel te begeleiden.
Op 11 juli zegt Van der Harst toe om de restauratie te begeleiden. Hij wil graag de offerte van Walcker ontvangen.
Op 16 juli vraagt VdW aan Van der Harst wanneer hij naar Meppel kan komen voor overleg.
Op 19 augustus schrijft VdW aan Van der Harst dat hij op 24 augustus in Meppel wordt verwacht.
Op 24 augustus schrijft Walcker dat over 2 weken de vorderingen in de werkplaats kunnen worden bekeken.
Op 1 september schrijft Walcker dat de orgelonderdelen in Meppel zullen arriveren op 21 september. Graag enige hulpkrachten mobiliseren voor assistentie bij het uitladen. Meegestuurd worden een materiaallijst en een rekening voor de gehele restauratie.
Op 5 september schrijft Van der harst dat hij op basis van het bezoek in Meppel heeft besloten de opbouw van het orgel in Meppel te begeleiden. Hij verwacht tien keer naar Meppel te komen. Samen met de reiskosten zullen de kosten van de begeleiding ca. f 3.500,- belopen.
Op 30 september schrijft VdW aan Van der Harst dat wordt verwacht dat er eind oktober met de intonatie en stemming kan worden begonnen. De kerkenraad hoopt dat Van der Harst de kosten van zijn bezoeken weet te beperken.
Op 13 oktober schrijft VdW aan Van der Harst dat intonatie en stemming is gepland voor de eerst twee weken van november.
Op 22 oktober schrijft Walcker aan VdW dat verwacht wordt dat het orgel in december klaar is.
Op 28 oktober meldt VdW aan Van der Harst dat hij vanaf 28 oktober kan komen om het orgel te inspecteren.
Op 12 november meldt VdW aan Walcker dat het orgel in de kerkdienst van 22 november voor het eerst bespeeld zal worden. De officiële ingebruikneming wordt begin 1982 verwacht.
Op 30 november stuurt Van der Harst een rekening van f 990,40 naar de penningmeester. Hij is vier keer in Meppel geweest (4, 12 17 en 23 november) en heeft inclusief reistijd 24 uur besteed om het orgel te inspecteren.
Op 23 november vindt de eindkeuring van het orgel plaats in aanwezigheid van Walcker en dhr. Van der Harst.
Penningmeester Meijer maakt een bericht voor Walcker en Van der Harst schrijft 3 versies van het keuringsrapport. Een Duits exemplaar, een Nederlands exemplaar en een iets uitgebreider rapport voor de orgelcommissie.
Van der Harst vindt dat het technische deel van de restauratie uitstekend is uitgevoerd. Alles is goed afgewerkt en ziet er verzorgd uit. De intonatie is met veel inlevingsvermogen uitgevoerd door dhr Klussmann. Wel dient er nog wat te worden gedaan aan de snelle ontstemming van de Posaune 16'. Over de intonatie zegt hij: 'Het eigenlijke intonatiewerk is door dhr. Klusmann voortreffelijke en met groot inlevingsvermogen in het karakter van het orgel verricht. Dit is des te opmerkelijker omdat het hier een orgel betreft van geheel andere signatuur dan thans gebruikelijk is. Klusmann heeft niet geprobeerd, het orgel een ander gezicht te geven. Op grond van het aanwezige is een lijn uitgezet, die recht doet aan de opmerkelijke opvattingen van 1937: een orgel vanuit een gecombineerde traditie van zuidduitse klassieke en romantische tendensen, gecombineerd met een vleugje Elzasser Orgelreform, dit laatste merkbaar in de registers Cornet, Mixtur en Cymbel, die het predicaat Silb. (Silbermann) dragen. Opvallend is de gevarieerde karakteristiek van labialen en tongwerken, alles met een hoge versmeltingsgraad. Het was voor dhr. Klusmann en mij een genoegen, kennis te maken met deze geheel eigen karakteristiek. Ik meen te mogen zeggen, dat wij elkaar en de karakteristiek van het orgel "gevonden" hebben. Het is steeds een genoegen, dit zo "andere” orgel te bespelen en na vele combinaties de grootse totaalklank op te bouwen, waartoe o.m. de Frans georiënteerde tongwerken hun bijdrage leveren'.
Op 10 december rapporteert VdW uitgebreid over de toestand van beide orgels. De restauratie van het orgel is afgerond. Walcker komt nog een keer terug voor het oplossen van wat kleine problemen. Verder schetst hij hoe om te gaan met het beheer van het orgel.
Op 17 december schrijft VdW aan Walcker dat het orgel op vrijdag 15 januari in gebruik zal worden genomen. Is het mogelijk dat er een vertegenwoordiging van Walcker komt?
Van 19 december dateert een korte beschrijving van het orgel en een soort gebruiksaanwijzing.
Op 23 december een werkbriefje van Kusmann voor het stemmen van de tongwerken en het verhelpen van wat problemen.
Op 31 december een rekening van DM 624,50 door expediteur SALA voor het terugsturen van het leenorgel. (12)
De restauratie is weer een aanleiding om een nieuwe organisteninstructie te maken, net zoals bij de bouw in 1938 in de oude kerk en in 1964 bij de bouw in de nieuwe kerk. (13)

Werktekeningen door Walcker (Klik op de afbeelding voor een vergroting)

1982: Begin januari worden de uitnodigingen voor de ingebruikname op 15 januari verstuurd. Van de ingebruikname is het ingebruiknameprogramma bewaard gebleven.
Op 22 januari wordt een stemcontract met Walcker opgesteld.
Op 9 februari vraagt penningmeester Meijer hoe het zit met de factuur van DM. 6.000,- voor klankverbetering. In het contract wordt DM 5.000 tot DM 6.000,- genoemd. Ook wil hij weten of er bij factuur voor het vervoer van het leenorgel sprake was van combinatie met andere vrachten. Is er al een stemcontract?
Van 12 februari dateert een werkbriefje van Walcker voor het oplossen van een hanger op de toon B.
Walcker beantwoordt op 12 februari de vragen van penningmeester Meijer. Er is meer arbeid in de klankverbeteringen gestopt dan de DM 6.000,- die werd gefactureerd. Er is al een stemcontract van 22 januari. Ook VdW beantwoordt de vragen van Meijer.
Op 26 februari stuurt Walcker een specificatie welke werkzaamheden zijn uitgevoerd onder de garantievoorwaarden.
Op 2 maart schrijft van der Wedden dat de firma Walcker de geconsateerde problemen zeer genereus heeft gerepareerd. Het lijkt van der Wedden verstandig voortaan alleen organisten op het orgel te laten spelen, die weten hoe ze met dit type orgel moeten omgaan.
Op 1 september geeft Harry Hamer uit Kampen een orgelconcert. VdW schrijft een verslag.
Op 6 november beschrijft VdW de stand van zaken. Aan het begin van het jaar enkele problemen. Alles opgelost door Walcker. Na een jeugddienst op een zondagavond weer grote problemen. Eind november komt er iemand van Walcker om de hele elektrische installatie na te kijken. (13) (18)

Links: Meppeler Courant 15-01-1982 Rechts: Onbekende krant


Links: Nieuwe Meppeler Courant. Het bericht is letterlijk overgenomen van een door VdW geleverde tekst. Rechts: Dagblad van het Noorden? 18-02-1982



Onbekende Courant Klik op de afbeelding voor een vergroting


Zwolse courant 14 januari 1982

Dispositie:

Manuaal I C-g3 Manuaal II C-g3 Pedaal C-f1
Prestant 16' Nachthoorn 16' (Quintadeen) Contrabas 16' tr.
Prestant 8' Hornprinzipal 8' Open Subbas 16'
Dubbelfluit 8' c-gis2 hout open Flute Harmonique 8' (niet overblazend) Harmonikabas 16'
Gamba 8' Baarpijp 8' (c-h2 roerfluit) Gedektbas 8'
Gemshoorn 8' Aeoline 8' Octaafbas 8' tr.
Prinzipaal 4' Celeste 8' (vanaf c) Violonbas 8' tr.
Open Fluit 4' (Koppelfluit) Speelfluit 4' (overblazend vanaf d1) Choralbas 4' tr.
Quint 2 2/3' Gemshoorn 4' Klein Mixtuur V tr.
Octaaf 2' Flautino 2' (Fis-f1 overblazend) Posaune 16' (C-f1 1981)
Cornet III-IV Sesquialtera II    
Mixtuur V Cymbel III-IV    
Basson 16' Schalmey 8'    
Trompet 8' Vox Humana 8'     

Koppel I-II, Koppel Ped-l, Koppel Ped-II, Tremulant II
2 Vrije combinaties,
Instelbaar pianopedaal,
Afsteller handregisters, Afsteller rolzweller,
Afsteller 1 6-registers, Afsteller tongwerken,
Zwelkast Manuaal II,
Generaal registercrescendo (rol) met aanwijzer,
Calcant, Windwijzer (01)

meppel04a.jpg (31095 bytes)



Het Orgel 1982-09 304

1983: Rekening van Walcker van DM 300,- voor een stembeurt op 7 maart van de tongwerken.
Rekening van Walcker van DM 943,- voor een stembeurt en onderhoud op 14 juli.

1984: Van 18 tot 20 juni wordt er door de medewerkers Temerowski en Schäfer van Walcker aan het orgel gewerkt.
In de orgelcommissie van 15 oktober komt aan de orde of het onderhoud van beide orgels bij Walcker moet blijven. Er wordt nog geen definitieve beslissing genomen. (12)

1985: In mei schrijft de CvB aan Walcker dat de storingen van de afgelopen jaren te wijten zouden zijn aan de niet goed bevestigde elektromagneten in de windladen. Dit zou moeten te worden gerepareerd onder de garantievoorwaarden. Ook een aantal ingediende rekeningen zou onder dit garantievoorwaarden moeten vallen.
In de orgelcommissie 10 september komt een rekening van Walcker van f 1.900,- aan de orde. Volgens de commissie zou dit nog onder de garantie moeten vallen.
In september onderhoud en stemming voor DM 1.788,- door werknemer Poglitz.
Op 3 oktober wordt er een nieuw reglement opgesteld voor de orgelcommissie. Van dezelfde maand dateert een iets uitgebreidere versie.(12)

1986: In oktober onderhoud en stemming voor DM 1.860,- door medewerker Poglitz.

1991: Op 17 september wordt er een overeenkomst met de GOV getekend voor een orgeladvies door G.R. Smedema en R. van Luit. (18)

1992: Op 17 januari 1992 maakt de GOV een lijst op met het archiefmateriaal dat ze hebben ontvangen.
Van 22 januari dateert een uitgebreid rapport van de GOV waarin het orgel uitgebreid wordt beschreven op basis van onderzoek van het instrument zelf en de verkregen archiefstukken. De aanleiding voor het onderzoek is de constatering van de firma Walcker dat het orgel sterk vervuild is. De GOV adviseert het volgende:
- verbeteren van de luchtverversing in de kerk
- de offerte van Walcker dient verder te worden uitgewerkt
- contra-expertise laten uitvoeren door een Nederlandse orgelmaker (bijvoorbeeld Kaat & Tijhuis in Kampen)
- aanbrengen van stempaden naast de bovenste laden van het Hoofdwerk
- herschikken van het pijpwerk op de bovenste laden, zodanig dat de tongwerken achteraan te komen staan.
- organisten laten leren hoe tongwerken te stemmen.
Op 16 maart stuurt de GOV een nota van f 500,- voor het uitgebracht orgeladvies. In een begeleidende brief schrijft Arend Jan Gierveld dat dhr. Smedema kort na de adviesopdracht is overleden. Als er een vervolgadvies nodig is zal Jean Telder dit overnemen. (18)
Van 2 mei dateert een voorstel van Walcker voor de volgende werkzaamheden:
 - Reiniging en herintonatie van de tongwerken
 - Maken van twee stemvloeren
 - Verstevigen van de bevestiging van de windladen van het zwelwerk
 - Nazien van de elektrische tractuur
 - Verlagen van de toonhoogten ter wille van de tongwerken
Verwachte kosten DM 13.600,-

1994: Er wordt weer een nieuwe instructie gemaakt. Nu een gecombineerde instructie voor organisten en orgelcommissie.

1995: Uit de notulen van de orgelcommissie van 18 januari blijkt dat er herstelwerkzaamheden aan het orgel uitgevoerd zullen worden door Walcker. Kosten: f 15.000,- (12)
In de orgelcommissie van 7 juni komen de werkzaamheden, die Walcker heeft uitgevoerd aan de orde:
 - Het orgel is schoongemaakt
 - De windvoorziening is aangepast. (12)
In de orgelcommissie van 8 november vraagt men zich af of het orgel niet door een Nederlandse orgelmaker kan worden onderhouden. Dit gebeurt ook voor het Walcker-orgel in Doesburg. (12)

1998: In de vergadering van de orgelcommissie van 24 juni komt de restauratie van het orgel aan de orde. De werkzaamheden zullen beginnen op 19 augustus. Het orgel zal bespeelbaar blijven. (12)
Herziening van de intonatie op basis van een hogere winddruk door de oud Walcker-medewerker Burkhard Klimke.  (01)

2003: Het orgel wordt op blz. 160-162 beschreven door Bart van Buitenen in het boek Orgelreform in Nederland in combinatie met het Walcker-orgel in Doesburg. (08)

2004: Han Kapaan (hobo) en Gerben Mourik (orgel) nemen een CD op. Onderstaand een recensie

Reformatorisch Dagblad, 10-05-2004, p. 15.

2005: CD-opname door Peter Sneep met 140 zangers.

Reformatorisch Dagblad, 28-02-2005, p. 15.

2021: De kerk wordt verbouwd. Het orgel wordt door orgelmaker De Wit gedemonteerd en gerestaureerd.

Foto's vanaf de website van de kerk.

De speeltafel wordt verplaatst van het balkon aan de linkerkant van het orgel naar beneden in de kerk. (10)


Dagblad van het Noorden 11-01-2022 (Klik op de afbeelding voor een vergroting)

2022: Foto's van het orgel na de verbouwing van de kerk in 2021

Foto's: Frits Kaan 11-08-2022 (klik op de afbeelding voor een vergroting)

Organisten:

Henk Pijlman (1934-) Hij was van 1929-1934 organist van de Grote kerk in Meppel


Meppeler Courant 1938-09-09, 1939-12-15 en 1941-08-22


Fotograaf onbekend


Jaap Matser was rond 1980 organist (17)

Roelof Hopster: (1945-2015) Organist in Meppel van 1993-2015

Meppeler Courant 2013-12-06 Klik op de afbeelding voor een vergroting

Bronvermelding:

  1. Boekje bij de CD van Gerben Mourik en Henk Kapaan.
  2. www: http://reliwiki.nl/index.php?title=Meppel,_Groenmarkt_4_-_Oude_Kerk
  3. E-Mail van Cor Alberts d.d. 9 mei 2016
  4. Archief Reil
  5. E-Mail van Cor Alberts d.d. 25 juni 2017
  6. www: https://gereformeerdekerken.info/2016/06/14/de-afscheiding-te-meppel-1835/
  7. Archief Jaap Brouwer
  8. Boek: Bart van Buitenen, Het non-plus-ultra-werk der Nieuwe Zuiderkerk, Orgelreform in Nederland, Walburg Pers, 2003
  9. www: https://gereformeerdekerken.info/2017/01/24/het-orgel-in-meppels-gereformeerde-kerk-aan-de-groenmarktstraat/ (Copie d.d. 10-07-2021)
  10. www: https://gereformeerdekerken.info (03-01-2022)
  11. Drents Archief Gereformeerde Kerk te Meppel 3.2.8.1.1 Financiën betreffende de Oude Kerk 259 Hypothecaire lening op naam en restant orgellening. 1897
  12. Drents Archief Gereformeerde Kerk te Meppel 3.2.11 Orgels. Orgelcommissie 285 Notulen van de vergaderingen van en met de orgelcommissie. 1964 – 1965. 1971 – 1986. 1994 – 1999
  13. Drents Archief Gereformeerde kerk te Mappel 3.2.11 Orgels. Orgelcommissie 286 In- en uitgaande stukken 1937 – 1997
  14. Mense Ruiter oude archief
  15. Drents Archief Beeldbank
  16. www: http://kerkeninbeeld.nl/(14-01-2025)
  17. E-Mail 25-02-2025 Jan Uiterwijk
  18. VU-Archief: 669 Gereformeerde Organisten Vereniging (GOV) - Orgelbouwadviescommissie 1-780 Doos 54 419. Meppel, Gereformeerde Groenmarktstraat Kerk, 1978-1982, 1991-1992
  19. Wirtschaftsarchiv Baden-Württemberg, Stuttgart (WABW), B 123 Bü 4527 (E-Mail Ute Fitterer 17-07-2025)


Foto (02)


Geschiedenis van Het oude orgel in Daarlerveen:
Het oude orgel wordt door de orgelcommissie per brief (12 juni 1937) aan orgelmakers aangeboden. (14)
orgelmaker J. Reil uit Heerde neemt het orgel voorf. 400,- en verkoopt het door aan de Gereformeerde kerk in Daarlerveen.
Dit is ook te lezen in een brief van 26 juni 1981 van Reil met de volgende informatie: 'Door ons werd op 7 juli 1937 met de afbraak in Meppel aangevangen, waarna het in ons bedrijf geheel werd gerestaureerd en voorzien is van een nieuw front'. (04)
Aanvullende informatie is te vinden in een beschrijving door Cor Alberts uit Bergentheim. (05)

Dispositie situatie Daarlerveen (03)
Manuaal I Manuaal II Pedaal
Praestant 8 ' Praestant 8' aangehangen
Cornet IV st Octaaf 2'
Bourdon 16’ Vox Celesta 8'
Salicionaal 8' Roerfluit 4'
Octaaf 4' Praestant 4'
Octaaf 2' Holpijp 8'
Quintfluit 3'
Mixtuur III-V st  
Trompet 8'  

Koppelingen Man-I-II Zwelkast
Systeem: mechanisch (03)



Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant 09-07-1937, Twentsch dagblad Tubantia en Enschedesche courant 09-07-1937, 17-09-1937


De standaard 12-07-1937, 18-09-1937

In 1985 bouwde Henriksen en Reitsma een nieuw orgel in Daarlerveen, met gebruikmaking van het nog aanwezige oude pijpwerk. Zie onderstaand krantenartikel en een beschrijving door Cor Alberts uit Bergentheim.



De Mixtuur no 54 (1986) 195