Hoogersmilde Gereformeerde kerk

Kerk
De kerk werd gesticht op 10 maart 1915


Foto (01)

Orgel
Het eerste orgel werd geplaatst door J. Proper. Dit mechanische instrument bezat de volgende dispositie:

Prestant 8'
Holpijp 8'
Holfluit 4'
Octaaf 2'

1958: In de Kerkenraadsvergadering van 6 oktober wordt een advies van orgelmaker Rikkema uit Midwolda voor het Proper orgel besproken. Een algehele revisie kost fl 4000,00. Een tweede plan kost fl 3000,00. Er wordt geoordeeld dat het te duur is en er is geen geld beschikbaar. (03)

1961: In de kerkenraadsvergadering van 1 februari komt de stand van zaken aan de orde van het orgelfonds. Er is in kas fl 808,07. Br. Drukker vraagt of het mogelijk is om met deskundige hulp verbetering aan te brengen of nieuwbouw te plegen. Het aanwezige Proper orgel voldoet niet meer. Op 30 augustus wordt besloten een advertentie te plaatsen in het dagblad Trouw voor een gebruikt orgel. (03)

Advertentie uit Trouw d.d. 09-09-1961
Op 2 oktober wordt door de commissie van beheer medegedeeld dat er een reactie is op de advertentie. De Gereformeerde Kerk van Marum biedt het Vermeulen orgel te koop aan. Deskundigen zullen het orgel gaan bekijken.
Op 9 oktober 1961 komt dit voorstel aan de orde in de kerkenraad. Er zijn twee adviezen. Er zullen enige verbeteringen aangebracht moeten worden. Er wordt besloten om zo nodig de vraagprijs te betalen, (hierover zal niet worden gepraat). Er zal getracht worden om het kerkorgel zo goedkoop mogelijk hier te krijgen. De commissie van beheer krijgt hiervoor opdracht.
19 oktober is er een gezamenlijke vergadering van kerkenraad en commissie van beheer. Het orgel zal in goede staat worden afgeleverd voor de prijs van fl 7000,00. Het oude orgel wordt voor fl 1000,00 overgenomen door de firma die het orgel zal verplaatsen. (03)

1962: Weer een gezamenlijke vergadering van kerkenraad en commissie van beheer op 4 januari . De werkzaamheden voor de verplaatsing van het orgel zullen worden uitgevoerd door Haverkamp en Co, voor fl 5975,00. Er zullen lijsten door de gemeente rondgaan om het benodigde geld bij elkaar  te krijgen. Er wordt een lening afgesloten bij de Boerenleenbank, de voorloper van de Rabobank. De totale kosten bedragen nu fl 7000,00 plus fl 5975,00 is fl 12975,00
Vervolgvergadering op 10 februari Er is een advies opgesteld door de heer Alberts. Er zijn nog een aantal tekortkomingen vastgesteld aan het orgel. De heer Haverkamp zal op de hoogte worden gebracht van het rapport met het verzoek om de tekortkomingen weg te werken. (03)

1963: In de Kerkenraadsvergadering van 23 januari wordt geconstateerd dat de rondgang door de gemeente fl 4763,00 heeft opgebracht als mede kasgeld en storting bij de Boerenleenbank fl 1094,00 samen, fl 6397,00. (03)



Dispositie:

Bourdon 16'
Prestant 8'
Holpijp 8'
Viola 8'
Celeste 8'
Octaaf 4'
Fluit 4'
Octaaf 2'
Trompet 8' b/d


1982: Restauratie van de windlade in 1982 door Mense Ruiter.

2009: De kerk wordt gesloten en staat te koop. Het orgel is niet bij de verkoop betrokken en wordt overgeplaatst naar de voormalige hervormde kerk, die is omgenoemd naar de PKN-kerk "De Schakel" in Hoogersmilde.
Zie artikel uit het Dagblad van het Noorden


Dagblad van het Noorden 10-06-2009 (02)



Klik op de afbeelding om een grotere versie te bekijken

Bronvermelding:

  1. www: http://reliwiki.nl/index.php?title=Hoogersmilde,_Rijksweg_142_-_Vlaswiek 
  2. E-mail van frits Kaan d.d. 3 januari 2015
  3. Onderzoek archieven door Jans Visscher uit Hoogersmilde
  4. Archief Jaap Brouwer

Notities van de geschiedenis van het orgel te Marum van 1913-1961 (04)
MARUM. Gereformeerde kerk
Reeds in de vorige eeuw bezat de (toen nog) Chr. Afgescheiden Gemeente een orgel (vermoedelijk een harmonium), dat in 1866 was aangeschaft.
In later tijd is dit instrument mogelijk weer verdwenen, want toen 'belangstellenden' in het voorjaar van 1913 plannen maakten voor de aanschaf van een orgel, bleek men op dat moment alleen een voorzanger te hebben1.
Kort daarna was men in staat voor f. 2000,- een orgel te bestellen bij Martinus Vermeulen te Woerden2.
Dit orgel werd namens Vermeulen geplaatst door dhr. Wisse en op 17 october 1913 in gebruik genomen.
R. v.d. Meer uit Zuidhorn bespeelde daarbij het orgel; ook werd medewerking verleend door een zangkwartet.
Men was uitermate ingenomen met het geleverde instrument: De organist liet "(...) niet alleen (horen) welke zachte en lieflijke, maar ook welke krachtige en aangrijpende tonen (hij) aan ons nieuwe en schoone orgel weet te ontlekken"3.
De dispositie luidde aldus4:
Prestant 8 vt
Bourdon 16 vt
Holpijp 8 vt
Viool 8 vt vanaf c
Vox Celeste 8 vt
Octaaf 4 vt
Fluit 4 vt
Octaaf 2 vt
Trompet 8 vt bas en discant
Manuaalomvang: C - f'' ' Aangehangen
Tremulant
Dit orgel kan model staan voor meerdere in die tijd door Vermeulen gebouwde éénklaviers mechanische orgels met vrijwel identieke, klassiek ogende fronten en een nogal sterotype dispositie5.
Het pijpwerk (waarvoor Vermeulen vaak bestaand materiaal gebruikte) heeft nog een klassieke opstelling op de windlade.
De kassen zijn doorgaans van naaldhout en ook de overige materialen zijn doorgaans van een mindere kwaliteit als in de voorgaande tijd.
Tot 1926 had Vermeulen het onderhoud van het orgel.
In dat jaar werd achter het oude kerkgebouw een veel grotere kerk in gebruik genomen, waarin "de orgelfabrikant' Van Dam uit Leeuwarden voor f. 382,- het orgel weer opstelde, echter zo "dat er later nog een nieuw front voor geplaats kon worden"6.
Acht jaar later was een uitgebreide reparatie nodig door Mense Ruiter uit Groningen.
In een bewaard gebleven offerte was o.a. sprake van een gescheurde windlade, sterke vervuiling, een onvoldoende windvoorziening, belemmering van de windtoevoer door de (inliggende) tremulant, e.d.7.
Aan het einde van de jaren '50 begon men te denken aan een ander orgel. Op advies van de OAC der GOV werd besloten niet over te gaan tot restauratie en 'verbetering' van de dispositie door het plaatsen van vulstemmen. Voor f. 2500,- werd het orgel verkocht aan J.J. Harkema te Wyckel, die het op zijn beurt doorverkocht aan de fa. Haverkamp te Wijhe. Het instrument werd in 1962 ongewijzigd geplaatst in de Gereformeerde kerk te Hogersmilde8.

Noten:
1. Mededeling van dhr. A. Deknatel te Nuis.
2. Volgens een brief (d.d. 20 november 1958) van de kerkeraad aan de Orgeladviescommissie van de Gereformeerde Organisten Vereniging (GOV).
3. Zie het verslag van de ingebruikneming, in : Algemeen Nieuws-en Advertentieblad voor Westerkwartier en Omstreken, d.d. 18 october 1913, waarin Vermeulen en zijn werk wordt bewierookt ("goede wijn behoeft geen krans”, etc.).
4. Het Orgel, jaargang 11 (1914), nr.2, p. 12.
5. Men vergelijke met bijvoorbeeld het Vermeulen-orgel in de Hervormde kerk te Bakkeveen (in 1963 geplaatst door de fa. Leeflang te Apeldoorn).
6. Kerkeraadsnotulen, d.d. 5 augustus en 4 october 1926.
7. Offerte Mense Ruiter, d.d. 13 september 1934; de kerkeraad ging met zijn voorstel accoord vanwege de toegezegde garantie van 10 jaar.
8. Sindsdien is de dispositie gewijzigd: De Trompet is vervangen door een (gehalveerde) Quint 3 vt, terwijl we tegenwoordig een terts 1 3/5 vt vinden op de plaats van de Vox Celeste 8 vt; ook dé tremulant is niet meer aanwezig, de frontkleuring is veranderd.
(Gegevens door V.H.M.Timmer)


Persoonlijke notities van de orgelmaker Mense Ruiter (1908-1993)