Een onbekende orgelmaker plaatst een pijporgel in bruikleen. (08)
Op de stemkaart van orgelmakerij Mense Ruiter staat dat de windlade van Modern/Moraal zou zijn. (06)
1955
Op 6 april vraagt de orgelcommissie aan de heer Milo van de Gereformeerde Organisten Vereniging (GOV) welk soort orgel de GOV adviseert voor een kerkgebouw met vierhonderd zitplaatsen. Zijn er gebruikte orgels beschikbaar? Wat zijn de kosten van een advies?
Op 13 april antwoordt de GOV dat er een orgel nodig is met twee manualen en een zelfstandig pedaal met ongeveer twaalf stemmen. Dit kan pas goed worden beoordeeld als de kerk bezocht is. Bij de GOV is nu geen gebruikt orgel bekend. Er komen echter regelmatig gebruikte orgels beschikbaar. De voorwaarden voor een advies worden bijgesloten.
Op 3 mei schrijft de orgelcommissie dat ze graag gebruik maken van een advies. In de kerk staat al een orgel dat ze in bruikleen hebben. Kan de GOV een advies geven voor dit orgel?
Op 31 mei schrijft adviseur Oosterhof een rapport op basis van een bezoek aan de kerk op 26 mei. De vormgeving van de kerk zou een goede akoestiek kunnen geven, maar helaas is het gewelfde plafond bekleed met zachtboard.
De orgelkas is gemaakt van vurenhout met opgespijkerde triplex panelen. De frontpijpen staan in te grote gaten. De lessenaar is niet uitneembaar, zodat de mechaniek lastig te bereiken is. De balg, gevoed door een windmotor, is niet dicht. Bij het volle werk is er te weinig wind. Het walsraam rammelt en is niet ingevoerd. De windlade is vrij oud en in goede staat. Er zijn vijf onbezette slepen. De pijproosters zijn van triplex. Het pijpwerk is nieuw en vrij goed, maar de onderlinge verhoudingen zijn niet goed.
Dispositie: Prestant 8', Roerfluit 8', Octaaf 4', Quint 2 2/3', Fluit 4', Octaaf 2', Mixtuur 1 1/3'. Pedaal: aangehangen.
'De speelaard van het klavier is slecht, taai en stug en zeer zwaar.' De prijs van het orgel is f 7.100,-. De GOV kreeg onlangs een orgel van goede kwaliteit met dezelfde dispositie aangeboden voor f 5.500,-.
De GOV ontraadt aankoop. Het beste is meteen een tweeklaviers orgel aan te schaffen.
Op 17 augustus schrijft de GOV dat het genoemde orgel van f 5.500,- nog beschikbaar is.
De dispositie luidt: Prestant 8', Holpijp 8', Octaaf 4', Kwint 2 2/3', Octaaf 2', Mixtuur I-III.
De blaasbalg, de orgelkas en de windmotor zijn nieuw. In de kerk geplaatst bedraagt de prijs f 4.700,-. Het bijplaatsen van een register komt op f 800,-. Het orgel is opgeslagen bij de firma Pels in Alkmaar.
Uit een brief van 8 oktober van de GOV over een aantal orgeladviezen valt op te maken dat het advies voor Hoogeveen zou zijn afgerond.
Op 11 november vraagt de orgelcommissie de GOV om uitleg omtrent het aangeboden orgel en het zachtboardplafond. Hoe staat het met een akoestisch advies?
Op 20 december stuurt de GOV een rekening voor een eerste advies van f 60,75.
Op 29 december schrijft de orgelcommissie aan dhr. Oosterhof van de GOV. De heer Vetter heeft op 3 september de kerk bezocht en beloofd een rapport te sturen over de volgende onderwerpen: de minimumeisen voor een orgel in de kerk, de geschiktheid van het orgel van Pels en de kosten van verbetering van de akoestiek. Het advies is nooit ontvangen, maar wel een nota! Men wil het contact met de GOV verbreken.
Op 29 december schrijft de GOV dat de constructie van het orgelbalkon is onderzocht en dat het niet sterk genoeg is voor een orgel van 1500 kg. Het plafond zou met een harde verflaag kunnen worden geschilderd. De nagalm bij een bezette kerk wordt dan circa 1,25 seconden. Nodig is echter 2,2 seconden. Het aangeboden orgel van Pels is eigenlijk te klein voor de kerk.
Op 31 december schrijft adviseur Oosterhof van de GOV dat hij gemengde gevoelens heeft over de handelwijze van de GOV en dat hij er begrip voor heeft om geen gebruik te maken van het advies van de GOV. Misschien kunt u op uw besluit terugkomen. Oosterhof geeft graag advies. (08)
1956
Op 4 januari schrijft de GOV aan Vetter dat de kerk het contact met de GOV wil verbreken.
Op 25 april vraagt Oosterhof aan de orgelcommissie hoe het ervoor staat met de plannen rond het orgel. (08)
1957
Op 14 maart meldt de GOV dat de plannen voor het orgel zijn blijven rusten vanwege herstelwerkzaamheden aan het kerkgebouw.
Op 2 oktober wordt de firma Houtman in Schiedam om een prijsopgave gevraagd voor het wijzigen van het orgel in de kerk. (GJP: men veronderstelt blijkbaar dat de heer W.A. Houtman, die als orgeladviseur voor de GOV functioneert, ook orgelmaker is.) Ze schrijven dat het orgel in 1953 door een orgelmaker provisorisch is geplaatst. Sindsdien is er niets aan gebeurd. In het orgel is ruimte voor een uitbreiding. Graag een kostenopgave voor onder andere een nieuwe windmachine en een uitbreiding.
Op 3 oktober antwoordt de firma Houtman dat ze geen pijporgels bouwen, maar zich bezighouden met de verkoop van piano's en harmoniums. De kerk zal contact moeten opnemen met een orgelmaker. (08)
1960
De kerkenraad vraagt op 20 januari aan Reil om het orgel dat jaar tweemaal te stemmen voor de prijs van f 45,- inclusief de reiskosten. (12)
1962
Op 17 mei vraagt de orgelcommissie aan Reil om een offerte uit te brengen voor de uitbreiding van het orgel.
Het orgel heeft dan de volgende dispositie: Prestant 8', Holpijp 8', Octaaf 4', Quint 2 2/3', Fluit 4', Octaaf 2', Mixtuur 1 1/3' en een aangehangen Pedaal.
De organisten willen het orgel graag uitbreiden met een mechanisch zelfstandig Pedaal met een Subbas 16', Octaaf 8' en een viervoets tongwerk. (02)
1966
Op 19 juli schrijft Oosterhof aan zijn collega Baris van de GOV dat hij een telefoontje uit Hoogeveen kreeg over een mogelijk advies aldaar.
Op 20 juli stuurt de heer Baris de voorwaarden voor een orgeladvies naar dhr. Damen in Hoogeveen. Uit het vervolg blijkt dat men geen gebruik maakt van het advies van de GOV. (08)
Er wordt een orgelcommissie geïnstalleerd die belast wordt met het werven van fondsen voor de restauratie van het orgel.
Op 5 augustus vraagt de orgelcommissie advies van de Hervormde Orgelcommissie (HOC). Kan de HOC een voorlopig advies uitbrengen? Er is al telefonisch contact geweest met dhr. Hülsmann. Het onderzoek zal plaatsvinden op 24 augustus.
Op 31 augustus verschijnt het voorlopig rapport van de HOC. Een van de redenen voor het onderzoek was de wens om het orgel uit te breiden. Het orgel is volgens een aantekening in de kleppenkast geleverd door de firma Madern en Moraal uit Oldenzaal. De windlade is ingericht voor elf registers, waarvan zeven zijn geplaatst. 'Kennelijk is het orgel samengesteld uit onderdelen van diverse orgels, of is het met behulp van een oude lade met een gedeelte van het pijpwerk het huidige instrument tot stand gekomen. Duidelijk is in ieder geval, dat het instrument, zoals het zich voordoet, niet als conceptie een eenheid vormt.'
Hoewel het orgel op zichzelf redelijk functioneert, is het de vraag of een uitbreiding te rechtvaardigen is, gezien de kwaliteit van het werk. Het zou beter zijn een nieuw orgel te laten bouwen.
Als het orgel wordt uitgebreid, zou dit zo moeten gebeuren dat de uitbreiding later als basis voor een nieuw orgel kan dienen. Aangeraden wordt een adviseur aan te stellen die het een en ander verder kan uitwerken. (09)
Op 5 september schrijft orgelmaker Mense Ruiter (MR) dat het vergroten van het orgel met een tweede klavier, met vier stemmen op een eigen windlade en een zelfstandig Pedaal met twee stemmen f 29.000,- kost. Voor dat bedrag wordt ook de windlade gerestaureerd en een nieuwe speeltafel geleverd.
Als de bestaande windlade wordt vergroot voor een tweede klavier, dan zijn de kosten f 26.000,-.
Op 13 september stuurt de HOC een rekening voor het voorlopig advies.
Van 7 november dateert een offerte van MR. Het orgel heeft zeven registers op een windlade die plaats biedt voor twaalf tot dertien registers.
Er is dus ruimschoots plaats voor een uitbreiding. Helaas is de Prestant 8' het slechtste register. De windlade is van uitstekende kwaliteit en kan dienen als basis voor een tweeklaviers orgel. De plek van het orgel is niet zo gunstig, maar kan niet worden gewijzigd. Wijziging van de toegangstrap zal meer ruimte op het orgelbalkon geven.
MR stelt de volgende dispositie voor:
Manuaal I: Prestant 8', Roerfluit 8', Octaaf 4', Fluit 4', Quint 3', Octaaf 2', Mixtuur
Manuaal II: Holpijp 8', Roerfluit 4', Octaaf 2', Nasard 1 1/3', Sesquialter discant
Pedaal: Bourdon 16', Bourdon 8'
Er komt een nieuwe speeltafel. De prijs bedraagt f 27.200,-.
De zinken Prestant kan beter worden vervangen door een nieuw exemplaar. De kosten daarvoor bedragen f 5.100,-. (06)
1967
Op 3 januari schrijft de orgelcommissie dat de restauratie en uitbreiding door MR door kan gaan. In augustus 1966 is dit al telefonisch toegezegd. Men gaat ervan uit dat de werkzaamheden starten in augustus 1968.
Op 11 januari bevestigt MR de ontvangst van de opdracht. Hij is blij met het besluit om ook de Prestant 8' te vervangen.
Op 27 september stuurt MR een conceptcontract met een werkomschrijving.
Op 18 december volgt het definitieve contract. (06)
Ten bate van het orgelfonds wordt een single uitgebracht. Zie cover en achterkant. Zie Gereformeerd Gezinsblad (02-09-1967) (03)
De opname is gemaakt in de Hervormde Kerk van Rolde. De single kost f 5,35. (04)
1968
Op 30 januari meldt MR dat de eerste termijn is betaald.
Op 4 maart wordt de tweede termijn in rekening gebracht.
Op 15 oktober schrijft de orgelcommissie aan MR over de orgelkas. De bestaande orgelkas wordt in eigen beheer verbouwd.
Op 30 november brengt MR de vierde termijn in rekening. De totaalsom is inmiddels toegenomen door loonkostenstijgingen en een hoger btw-percentage tot f 32.300,-.
Op 6 december schrijft de orgelcommissie aan Ruiter dat zij ontsteld zijn dat MR pas in februari 1969 met de opbouw van het orgel kan beginnen. Kan er niet in januari worden begonnen? MR heeft al een keer uitstel wegens ziekte gehad. Men wil het orgel nu op 15 februari klaar hebben, omdat de kerk blijkbaar gebruikt zal worden voor een synodevergadering.
Op 13 december beantwoordt MR de brief. Hij zal zijn uiterste best doen om de datum van 15 februari te halen. Een tegenslag is echter dat de windlade inwendig veel slechter is dan gedacht. Dit heeft meer tijd gekost. MR heeft een stukje hout bewaard zodat men kan zien welke problemen hij tegenkwam. (06)
Ontwerptekening. Klik op de afbeelding voor een vergroting. (06)
1969
Op 6 februari meldt MR dat de griep bij het personeel heeft toegeslagen. Drie van de zes medewerkers zijn niet beschikbaar.
Op 6 maart schrijft MR dat de pijpen voor het tweede manuaal gisteren zijn opgehaald. De Prestant 8' wordt op 21 maart geleverd. De bourdonlade zou midden maart worden geleverd. Bij een bezoek aan de leverancier in Duitsland bleek dat deze datum niet wordt gehaald. De oplevering wordt nu de tweede helft van april. MR betwijfelt of de aanwezige windmachine genoeg capaciteit heeft. Hij is alvast bezig een beschikbare windmachine klaar te maken, zodat deze snel geplaatst kan worden. Het aanwezige wellenbord is na inspectie niet goed genoeg gebleken en MR heeft hiervoor een nieuw wellenbord gemaakt. Het plan om de opbouw in fasen te laten verlopen laat hij los. Het orgel zal volledig in de werkplaats worden opgebouwd en alles wordt in een keer in de kerk geïnstalleerd. Hij verwacht op 24 maart klaar te zijn.
Op 10 maart schrijft de orgelcommissie dat ze het op prijs stellen dat MR zo´n goede zorg aan het orgel besteedt. MR staat bekend als een goed orgelbouwer. Ze hopen dat de datum van 24 maart nu echt gehaald wordt.
Op 9 september schrijft de orgelcommissie weer aan MR over de oplevertermijn. Er is besloten het orgel op 4 oktober in gebruik te nemen. Vlak daarna zal er ook een radiokerkdienst uitgezonden worden.
Op 17 oktober schrijft MR dat het orgel deze week gereedkomt. Er is zelfs een zaterdagnacht doorgewerkt tot zondagochtend negen uur. Daarna geslapen en niet naar de kerk geweest. De slechte staat van het inwendige van de windlade was een grote tegenvaller. Er moest veel vernieuwd worden. Het is geen houtworm, maar een soort houtziekte die is ontstaan door een onjuiste droging van het hout. Hierdoor en door andere tegenvallers heeft MR een verlies van f 8.000,- geleden. MR kan helaas niet bij de ingebruikname op 18 oktober aanwezig zijn. (06)
Het orgel wordt door Charles de Wolf ingespeeld op 18 oktober. Hij start met Psalm 33 van Cornelis de Wolf, waarna samenzang van de eerste twee versen van de psalm. Na een toespraak speelt hij Vater unser im Himmelreich van Dieterich Buxtehude. Na de overdracht worden vijf orgelwerken van J.S. Bach uitgevoerd. Zie Nederlands Dagblad (11-10-1969), (23-10-1969) met foto. (03)
Op 22 oktober brengt MR de laatste termijn in rekening.
Op 23 oktober schrijft MR dat hij het jammer vindt dat de afwerking van het orgel zo geforceerd moest plaatsvinden. Het orgel zou voor de kerstdagen nog een keer gestemd moeten worden. Dat valt onder de service. Hopelijk is het eindresultaat ondanks de verlate oplevering naar tevredenheid. (06)
