Hoogeveen Christelijk Gereformeerde kerk van Echtenstraat/Bentinckslaan
Links ansichtkaart Rechts foto: Geert Jan Pottjewijd
1913: Het eerste orgel was een mechanisch instrument. Volgens het hieronder staande krantenbericht uit de Standaard van 12 september 1913 was het
afkomstig uit de Gereformeerde kerk van Meppel. (03)
Volgens het briefje van 14 september
1943 was het instrument gedeeltelijk pneumatisch en had het 6-7 stemmen met
een trompet. (06)
Provinciale Drentsche
en Asser courant 8-8-1913, Standaard van 12 september
1913, De Nederlander 14-08-1913
De Wekker 19 september 1913
1943/46: Op 14 september een biefje (voorzijde,
achterzijde) van de kerk (H. Koomans)
aan Reil met een vraag wat stembeurten kosten.
Op 15 september 1943
schrijft Reil aan de kerk als antwoord op een vraag of hij de stembeurten kan
gaan verzorgen. f 15,= bij 1x per jaar en f 12,= bij 2x per jaar.
Op
18 oktober herinnert de kerk Reil
aan de afspraak om een rapport uit te brengen omtrent de toestand van het orgel.
Op
1 november brengt Reil verslag uit
van een stembeurt, waarbij hij ook de toestand van het orgel onderzocht. Hij
constateert het volgende:
- De windlade is in slechte staat en moet
worden vervangen door een nieuwe
- Klavier en mechaniek zijn verlstene
-
Pijpwerk is van goed materiaal en kan bij herintonatie weer opnieuw worden
gebruikt
- Blaasbalg en windmachine zijn goed.
Hij stelt voor het
orgel van een nieuw binnenwerk te voorzien met hergebruik van de goede delen.
op 18 november 1943 schijft de kerk
dat ze het rapport hebben gelezen en dat ze graag een kostenopgave willen
ontvangen.
Al op 24 november komt
Reil met een restauratievoorstel en een kleine uitbreiding van 2-3 stemmen voor
een prijs van 2995,=. Alle registers gedeeld in bas en diskant en met een
pneumatische tractuur. (06)
Voorgestelde dispositie:
Baskant 27 tonen C-d |
Discant 29 tonen dis |
Pedaal |
Prestant 16’ | Subbas 16’ * | |
Prestant 8’ | Prestant 8’ | |
Holpijp 8’ | Holpijp 8’ | |
Gamba 8’ * | Gamba 8' * | |
Celeste 8’ * | ||
Octaaf 4’ | Octaaf 4’ | |
Speelfluit 4’ | Speelfluit 4’ | |
Octaaf 2’ | Octaaf 2’ | |
Mixtuur II-II * | Cornet IV * | |
Trompet 8’ | Trompet 8’ |
1961/1962: Op 15 mei 1961
schrijft Reil aan de kerk dat ze hebben gelezen dat de kerk van plan is een
nieuw orgel aan te schaffen. Kan Reil een offerte uitbrengen?
Op
20 juni schrijft van Slooten uit
Assen dat hij Reil heeft aanbevolen in Hoogeveen om ook een offerte uit te
brengen. Ook sluit hij een orgelplan in. Belangrijk is dat Reil referentie
vermeld.
Op 23 juni schrijft
Reil een brief met daarin een voorlopige aanbieding en een opsomming welke
orgels door hen de laatste tijd zijn gebouwd.
Op 13
juli schrijft doet pijpenmakerij Stinkens aan Reil een opgave van de kosten
van het te plaatsen pijpwerk. De kosten bedrag F 5484,=
Op 17 juli maakt Reil
een offerte (blz. 01,
02 en
03) op basis van een gesprek dat
plaats vond op 15 juli. Dit gaat nog vergezeld van een nadere technische
specificatie (blz. 01,
02) De prijs bedraag F 19.800,=
Er wordt ruimte vrij gelaten om later een rugpositief en 2 pedaaltorens toe te
voegen. (06)
Zie onderstaande tekening
Op 19 juli bedankt A.P.
Oosterhof voor het toezenden van de aanvullingen op het bestek. Hij vraagt Reil
op e geven wat 2 extra stemmen op het pedaal zouden kosten.
Op 27 juli
schrijft A.P. Oosterhof een briefkaart (voorkant,
achterkant) dat Reil de opdracht
heeft gekregen.
Op 28 juli
verschijnt er een bericht in het "Kerkblad van het Noorden omtrent het nieuwe
orgel. Reil bewaarde dit bericht.
Op
31 juli dankt Reil voor de opdracht en geeft de kosten door voor het
toevoegen op het pedaal van alleen een Holpijp 8' (1320,=) en de variant met een
Holpijp 8' en een Octaaf 4' (2750,=) Ook geeft Reil door wat het gewicht is van
elk register afzonderlijk.
Het contract (blz.
01,
02) wordt getekend op een
onbekende datum. Waarschijnlijk begin augustus, gezien de
brief van de orgelcommissie op 4
augustus.
Op 8 augustus schrijft
Reil dat ze de afgelopen maandag in de kerk waren om opmetingen te doen. Is het
mogelijk om het orgelbalkon 50-80cm dieper te maken? Dit is gunstiger voor de
plaatsing.
Op 16 augustus stuurt
Reil het fontontwerp in. Het past exact, maar dan mag de vloer van het balkon
niet meer dan 4 meter boven de kerkvloer liggen. Hij dankt dat het balkon dieper
gemaakt is.
Op 17 augustus
bestelt Reil het pijpwerk bij Stinkens in Zeist. De tongwerken geďntoneerd. De
labialen intoneert Reil zelf. De Prestant 8' voor het front wordt later bestelt
als dat klaar is. De Prestant 8' wordt bestelt op
7 september.
Heissler
inzetstukken worden op 4 oktober
besteld bij Verschueren. (06)
Bladzijde uit een oud aantekenboekje
van Reil (06)
Nieuw orgel door J. Reil, met gebruikmaking van enkele delen van het vorige orgel. Het advies en toezicht waren van de
Orgelcommissie van de Gereformeerde Organisten Vereniging via A.P. Oosterhof. Zie voor het bestek de bijlage.
Onderstaand het bericht in Organist en Eredient, het blad van de GOV 1962/06
Foto
links:
www.kerkeninbeeld.nl
Foto rechts: Reil
De dispositie werd:
Manuaal | 56 tonen. | Pedaal | |
Prestant | 8’ tin 40% | Subbas | 16’ * |
Gemshoorn | 8’ tin 30% | Prestant | 8’ transmissie |
Holpijp | 8’ groot octaaf mahoniehout, rest 30% tin | ||
Octaaf | 4’ tin 40% | ||
Speelfluit | 4’ tin 30% | ||
Quint | 2 2/3’ tin 40% | ||
Superoctaaf | 2’ tin 40% | ||
Sesquialter | 2 sterk tin 40% | ||
Mixtuur | 1 |
||
Schalmei | 8’ bekers tin 40% |
* De Subbas op het Pedaal uit materiaal van het oude orgel; mahonie gefineerd; qua opsnede en mensuur aangepast aan het bestaande pijpwerk
1967: Op 2
mei schrijft Reil aan de Commissie van beheer:
- Voor de
versterking van de subbas 16' is geen prijs vooraf te calculeren
-
Toevoegen op het pedaal van een Gedekt 8' is f 640,= en een koraalbas f 560,=
-
een rugpositief met 4 stemmen (bv. Prestant 4', Roerfluit 6', Fluit 4', en
Octaaf 2') zal f 12.450,= gaan kosten
- Het dichtplakken van de
Schalmey kost ca. f 60,= - 80,=
Op
18 september besluit men in te gaan op de aanbieding van Reil om het pedaal
uit te breiden met de 2 stemmen. Men gaat er van uit dat de werkzaamheden voor
de kerstdagen zijn afgerond. (06)
Dispositie na de werkzaamheden van 1967 (02)
Hoofdwerk | Pedaal | ||
Prestant | 8’ | Subbas | 16’ |
Gemshoorn | 8’ | Prestant | 8' |
Holpijp | 8’ | Gedekt | 8' |
Octaaf | 4' | Koraalbas | 4' |
Speelfluit | 4' | ||
Quint | 2 2/3' | ||
Octaaf | 2' | ||
Sesquialter | II | ||
Mixtuur | III-IV | ||
Schalmei | 8' |
Foto: Geert Jan Pottjewijd
1971:
Op 20 februari schrijft men aan
Reil dat men de door de GOV geconstateerde gebreken gaarg hersteld wil hebben:
-
Vervanging van de zwevende mechaniek (garantie)
- Reparatie lekkages
-
Bij de vervanging van de klaviatuur moet rekening worden gehouden met de
toevoeging van een 2e klavier.
Op 7
april wordt de brief door Reil beantwoord. Reil stelt aan de orde dat eerst
het vochtprobleem in de kerk moet zijn opgelost. De ene keer is het zeer vochtig
en daarna wordt de kerk weer droog gestookt. Van wie de raad komt om de
mechaniek te vervangen is onduidelijk. (06)
2007/2008: Restauratie door Orgelmakerij Mense Ruiter (04)
Het herstel betrof de kas, de windvoorziening (o.a. nieuwe windmachine met dempkist en opnieuw beleren van de balg), de windlade, de
registratie en klaviatuur en het pijpwerk met toevoeging van een Cornet. Ook werden de Sesquialter en de Schalmei gedeeld in bas/diskant (05).
Het instrument werd op zondag 19 oktober weer in gebruik genomen. Harm Hoeve bespeelde het orgel.
Voor het programma zie de brochure: blad
01,
02,
03,
04,
05,
06,
07,
08,
09,
10,
11,
12
Nieuwe dispositie:
Hoofdwerk | Pedaal | ||
Prestant | 8’ | Subbas | 16’ |
Gemshoorn | 8’ | Prestant | 8' |
Holpijp | 8’ | Gedekt | 8' |
Octaaf | 4' | Koraalbas | 4' |
Speelfluit | 4' | ||
Quint | 2 2/3' | ||
Octaaf | 2' | ||
Sesquialter | II b/d | ||
Cornet | III disc. | ||
Mixtuur | III-IV | ||
Schalmei | 8' b/d |
De Wekker, 24
oktober 2008, p. 2.
Bronvermelding:
II. Bestek van een nieuw orgel 17-7-1961.
1. Algemeen: het te bouwen orgel zal bestaan uit 1 klavier met vrij pedaal. Het manuaal zal 10 stemmen hebben en het pedaal 2(waaronder 1 transmissie).
2. Opstelling: de speeltafel wordt aan de voorzijde van het orgel gebouwd, met daarboven het hoofdwerk. Achter dit hoofdwerk zal de pedaallade komen, waarbij rekening gehouden zal worden met het feit, dat er later op die plaats een grotere lade moet komen met 3 vrije stemmen en 1 transmissie. Verder zal er ruimte vrij gelaten moeten worden voor een eventueel later aan te brengen 2e klavier (rugpositief). Een verhoogde vloer, waar later de mechaniek van het rugpostief onder door kan, wordt door ons vervaardigd.
3. Dispositie:
Manuaal | 56 tonen | |
Prestant | 8’ | 40% tin |
Holpijp | 8’ | groot octaaf mahonie, rest 30% tin |
Gemshoorn | 8’ | 30% tin |
Octaaf | 4’ | 40% tin |
Speelfluit | 4’ | 30% tin |
Quint | 2 2/3’ | 40% tin |
Superoctaaf | 2’ | 40% tin |
Sesquialter | 2 st. | 40% tin |
Mixtuur | 11/3’ 3-4 st. | 40% tin |
Schalmei | 8’ | bekers 40% tin |
Pedaal | 27 tonen | |
Prestant | 8’ | transmissie |
Subbas | 16’ | uit onderdelen van het bestaande orgel, mahonie ge- fineerd, geheel aangepast aan het bestaande pijpwerk |
4. De windladen: er zullen 2 nieuwe sleepladen vervaardigd worden van goed droog eikenhout. De cancellen worden doorgegoten met lijmverf. De slepen worden gemaakt van eikenhout, de stokken van mahonie. De ventielen worden met vilt en leder bekleed, de venteielogen met zijde omnaaid en de verbinding van de ventielen met de mechaniek gaat via pulpeten van soepel lamsleder. De slepen worden voorzien van verende afdichting, waardoor doorspraak uitgesloten is. De breedte van de cancellen wordt niet bepaald naar de opstelling van de pijpen, maar naar de benodigde winddruk.
5. De speeltafel: het kastwerk hiervan zal van blank gelakt mahonie zijn, de registerknoppen van wengé. De registerplaatjes zijn van elfeniet. Deze zullen opzij van de registers geplaatst worden. De registers worden links en rechts van de organist geplaatst. De speeltafel wordt ingericht met een handklavier en een voetklavier. Er zal plaats vrij gehouden worden voor een tweede klavier(ook voor de koppels). Het handklavier is van rechtdradig pijphout, belijmd met zwaar elfeniet. De zwarte toetsen zijn belegd met ebbenhout, de geleidepennen zijn van verchroomd koper. Het pedaal wordt uitgevoerd in eikenhout, de halftonen van wengé. De diverse afmetingen volgens de AVON. De speeeltafel wordt ingericht met 1 koppel, nl. de pedaalkoppel. Een passende orgelbank wordt bijgeleverd(mahonie).
6. Tractuur: de walsramen worden gemaakt van eikenhout, de dokken van mahoniehout en de walsen van koperbuis. De walsarmen zijn van koper, de draaipunten in de walsarmen van leder(geruisloos). De draaipunten van de walsen zijn van messing en bevoerd met kernlaken.
7. Front en kastwerk: het front zal ontworpen worden door de bouwkundige van de kerk. het kastwerk zal geheel gesloten zijn en vervaardigd worden van mahonie (massief). Er wodt geen triplex verwerkt.
8. Windvoorziening: De windmachine zal zijn een "Ventus", 2800 toeren, voldoende voor stemmen extra. De aansluiting aan het windkanaal zal geschieden d. m. v. een soepele lederen buidel. Zowel de blaasbalg als de windkanalen zullen van mahoniehout vervaardigd worden. De blaasbalg zal dubbel beleerd worden met schapenleder. De windkanalen worden uitgevoerd met dubbele verstekken, zonder scherpe en haakse hoeken. De verstekken worden met schapenleder beplakt. De winddruk zal 65 mm bedragen. De regulateur(rolgordijn) wordt zo dicht mogelijk bij de lade geplaatst.
9. Intonatie: deze zal zeer zorgvuldig uitgevoerd worden, volledig in overleg met dhr. Oosterhof.