Orgel Hervormde kerk Rolde

Rolde, Hervormde kerk

Informatie over de kerk

Foto's oude situtatie 01 (na kerkrestauratie) 02 en 03 (voor kerkrestauratie) en 04 (waarschijnlijk voor restauratie door Koch) vanuit http://www.kerkeninbeeld.nl

Foto links afkomstig van Piet Bron uit Oss

1847: Het orgel wordt door P.van Oeckelen in de kerk geplaatst. Het werd aangekocht voor Hfl. 1200 als zijnde een geschenk van de predikant, ds. C. Brouwer. De herkomst van het instrument is tot nu toe niet geheel zeker, evenals de bouwer, maar het is ouder dan 1847. De vermoedelijke bouwer is Jacobus Ambrost uit Haaksbergen rond 1820. Het werd uit Harlingen? per schip aangevoerd en geplaatst in de kerk door H.J. Langendijk in onderaanneming bij de orgelbouwer P. van Oeckelen uit Haren. Het volgende opschrift was op het orgel te lezen: "De Herv. Gemeente van Rolde ontving dit orgel van een harer voormalige leeraars Den Wel. Eerw Z: Gel. Heer C. Brouwer. Thans rustend leeraar te Assen. Als blijk van blijvende liefde en voortdurende belangstelling in hare godsdienstige belangen, terwijl het, door vrijwillige bijdragen der Gemeente, vergroot en verfraaid, op den 28 Nov. 1847 plechtig werd ingewijd^".(1) Van Oeckelen voegde voor 1300 gulden een vrij pedaal toe. Op 28 november 1847 werd het in gebruik genomen en ingewijd door ds. E.J. Borgesius. Het orgel zou uit Gelderland? afkomstig zijn.

1850: Provinciale Overĳsselsche en Zwolsche courant d.d. 14-06-1850

1954: Restauratie en uitbreiding met een vrij pedaal door Leeflang uit Apeldoorn.

1978-1981: Restauratie door de fa. B.Koch uit Apeldoorn voor ca. f 116.000,- De volgende werkzaamheden werden o.a. uitgevoerd:

Vervanging van de speeltafel, speel- en register-tractuur.
Vervanging van de windlade van het bovenwerk en pedaal.
Vervanging van de nog aanwezige oude spaanbalgen.
Toevoeging op het pedaal van een Bazuin 16'
Restauratie van de hoofdwerklade, waarbij een beweegbare bodem werd aangebracht.

Op vrijdagavond 9 oktober 1981 werd het orgel officieel weer in gebruik genomen. Er werd een concert gegeven door de organist Jaap Zwart. Inspeelconcert door de Rolder organisten Bolhuis en Zwerver op 11 oktober. De houten adelaar tegen de zuidmuur was voor de restauratie aan het orgel gehecht.

Huidige dispositie:

Manuaal I		Manuaal II		Pedaal
Prestant	8'	Quintadeen	8'	Subbas	16'
Holpijp	8'	Holpijp	8'	Gedekt	8'
Gedekte fluit	4'	Prestant	8' disc.	Octaafbas	4'
Octaaf	4'	Fluit dolce	4'	Koraalbas	8'
Woudfluit	2'	Superoctaaf	2'	Bazuin	16'
Sesquialter	II	Speelfluit	2'
Mixtuur	II-IV	Spitsfluit	1 1/3'?
Trompet	8'	Scherp	III-IV
		Kromhoorn	8'
		Tremulant

Koppels: Manuaal I-II, Manuaal I - Pedaal, Manuaal II - Pedaal

De foto's links en rechts zijn afkomstig van de website van de kerk (http://www.rolderkerk.nl) Ook een gedeelde van de tekst is uit de website afkomstig.

1999-2002: De eerste fase van de restauratie is inmiddels afgesloten. Zoals het er nu naar uitziet is het orgel rond 1820 vervaardigd door waarschijnlijk Jacobus Ambrost uit Haaksbergen. In de eerste fase wordt de windvoorziening aangepast en gereconstrueerd en worden de windladen gerestaureerd. De werkzaamheden zijn in december afgerond. De eerste restauratiefase heeft EUR 115.000 gekost.
De volledige restauratie zal een bedrag vergen van ca. EUR 360.000. Het kan nog enkele jaren duren voordat met een volgende fase kan worden begonnen. In de tweede fase vinden op hoofdlijnen de volgende werkzaamheden plaats:

Reconstructie van de tractuur.
Reconstructie van de klaviatuur.
Reconstructie pijpwerk

Wanneer de tweede fase zal starten is nog onbekend.
Voor de voortgang van de restauratie zie de website van de kerk.

De orgelkas is nu wit en was oorspronkelijk Pruisisch blauw. Het is nog onduidelijk of deze kleur ook weer wordt aangebracht.

Geplande dispositie na uitvoering van de 2e fase van de restauratie:

Hoofdwerk		Bovenwerk		Pedaal
Prestant	16vt dis	Prestant	8vt dis	Bourdon	16vt
Pressant	8vt	Holpijp	8vt	Prestant	8vt
Holpijp	8vt	Fluit doux	8vt dis	Octaaf	8vt
Octaaf	4vt	Prestant	4vt	Bazuin	16vt
Fluit	4vt	Fluit	4vt	Trompet	8vt
Fluit	4vt	Spitsfluit	4vt dis
Mixtuur	2 sterk	Superoctaaf	2vt
trompet	8vt	Speelfluit	2vt
		Flageolet	1vt
		Dulciaan	8vt
		Tremulant
Koppels	Ped + I
	Ped + II
	Man I+II (Schuifkoppel)
Keilbalgen	3 stuks
Ventiel

2008: De Jacobuskerk in Rolde heeft 146.621 euro aan subsidie van de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten (RACM) ontvangen. Vorige maand maakte de RACM bekent dat 150 rijksmonumenten een totaal van 30 miljoen euro aan subsidie kregen. In Rolde gebruiken ze het geld voor verschillende restauraties.
De kerk is volgens kerkrentmeester Melle Buruma erg goed onderhouden, mede dankzij een restauratie in de jaren zestig. De grootste taak is volgens hem de restauratie van het orgel (een rijksmonument sinds 1991) welke al in 1948 in Rolde is terechtgekomen. Maar wat maakt het nou een rijksmonument? Dat is volgens Buruma wel een grappig verhaal: "Vroeger, als dorpen niet genoeg geld hadden voor een nieuw orgel, dan namen ze het oude orgel van een ander dorp dat genoeg geld had voor een nieuwe. Zodoende zijn er in Drenthe veel `2e hands` orgels terechtgekomen, waaronder die van de Jacobuskerk." Het culturele voordeel van een `2e handjse` is dat het veel ouder is, en dus meer historie kent.
Er is in de loop van de jaren van alles aangepast en verbeterd aan het orgel van Rolde. Maar ondertussen is er zo veel veranderd dat het orgel niet meer in originele staat verkeerd. Daarom is besloten om het orgel weer helemaal naar de oude stijl en technieken van vroeger te restaureren. Maar eerst moet de bouwer dan boven water komen. Maar het `handschrift` van het orgel van de Jacobuskerk is niet bekend in die database en, hoewel de bouwstijl invloeden heeft van orgels in bijvoorbeeld Gelderland, heeft men de originele bouwer nog steeds niet kunnen achterhalen. Bij de aankomende restauratie zal de nieuwe orgelbouwer dus alleen uitgaan van zijn eigen ervaring en de archiefstukken van de kerk. (02)

De Stichting Behoud Rolder Kerk (SBRK) ontving vorige week van de Lionsclub Assen Drentsche Aa een cheque met het fantastische bedrag van tienduizend euro. Dat was de netto opbrengst van een kunstveiling, die in april van dit jaar werd gehouden in samenwerking met het Centrum voor Beeldende Kunst (CBK) Drenthe.

Er kwamen toen zo`n vierhonderd kunstwerken uit de collectie van de Kunstuitleen van CBK Drenthe onder de hamer. De opbrengst van deze kunstverkoop gaat dus naar de SBRK, die zich inzet voor het behoud van de historische Jacobuskerk in Rolde. Het geld van de Lions wordt gebruikt voor de restauratie van het monumentale orgel. (03)

De actie 'Adopteer een orgelpijp' van de Rolder Jacobuskerk heeft al 85.000 euro opgeleverd.
Er is in totaal 100.000 euro nodig voor restauratie van het kerkorgel. Hiervoor zijn honderden orgelpijpen geadopteerd en zijn er giften binnengekomen. De Stichting Behoud Rolder Kerk hoopt dat de orgelrestauratie volgende maand kan beginnen. Het werk zal een jaar duren en kost in totaal 385.000 euro. (04)

Een restauratie door Mense Ruiter uit Zuidwolde (Gn) is gepland.
Zie ook krantenartikel uit 2008 in het Dagblad van het Noorden.

Tegen Kerst 2008 worden de eerste delen van het orgel gedemonteerd en vanuit de kerk overgebracht naar de werkplaats van de orgelbouwer. Het gaat in eerste instantie om het Pedaal. Mogelijk wordt ook het Bovenwerk, overgebracht naar de werkplaats. In de kerstvakantie zullen vrijwilligers de pedaalkast gaan slopen zodat de torenmuur weer vrijkomt. De orgelbouwer heeft dan de ruimte om de nieuwbouw van het pedaalwerk te gaan voorbereiden. Omdat het Bovenwerk een nieuwe windlade krijgt waarvoor ook nogal wat meetwerk moet worden verricht, wil men ook het Bovenwerk verwijderen. Het ligt in de bedoeling dat de wand tussen de toren en de kerk (waardoor je naar binnen komt op de orgelgalerij) in de nis in de torenmuur naar achteren worden verplaatst. De wand komt dan dus verder de toren in te staan. Er wordt geprobeerd deze werkzaamheden mee te nemen in de restauratiewerkzaamheden aan de toren, zoals die in opdracht van de Gemeente Aa en Hunze volgend jaar uitgevoerd gaan worden. Door de verplaatsing van de torenwand ontstaat meer ruimte zodat het pijpwerk van het pedaal in de toekomst beter bereikbaar is voor onderhoud en stemwerkzaamheden. In de huidige situatie zijn de labialen vrijwel niet te stemmen. De extra ruimte die ontstaat wordt gebruikt om het pijpwerk van de Subbas 16 en de grootste pijpen van de Prestant 8 te plaatsen. Deze zullen via conducten vanaf de lade van wind worden voorzien.

2009:
Kosten orgelrestauratie Jacobuskerk Rolde gedekt (05)
ROLDE - De Stichting Behoud Rolder Kerk (SBRK) heeft de afgelopen maanden met diverse acties en dankzij giften van vele bedrijven, instellingen en stichtingen, het geweldige bedrag van 120.000 euro bij elkaar gebracht. Daardoor kan de complete restauratie van het monumentale orgel in de Jacobuskerk van Rolde doorgaan.
De SBRK is de inwoners van Rolde en omgeving zeer dankbaar. Zij hebben een flink deel van het bedrag bij elkaar gebracht. Zo hebben ongeveer tweehonderd mensen een orgelpijp 'geadopteerd', wat bijna 15.000 euro heeft opgebracht. En ze bezochten bijvoorbeeld massaal de kerstmarkt in december vorig jaar, waardoor 2650 euro op de rekening van de SBRK kan worden bijgeschreven, mede dankzij samenwerking met de OVVR.
Burgemeester Eric van Oosterhout heeft zondag de cheques overhandigd aan de SBRK en aan de Stichting Opvanghuizen Wingurla (3600 euro). Deze stichting, opgezet door twee inwoners van Rolde, is met hulpprojecten actief in India. Wingurla was deze keer het goede doel van de Rolder kerstmarkt. Daarnaast hebben diverse stichtingen en bedrijven, maar ook de gemeente Aa en Hunze en een aantal Lionsclubs, vele (tien)duizenden euro's gedoneerd.
De orgelrestauratie, die inmiddels is begonnen, gaat naar verwachting een jaar duren en kost in totaal 375.000 euro.

Financiering restauratie orgel definitief rond (06)

ROLDE - De Stichting Behoud Rolder Kerk (SBRK) heeft de afgelopen maanden met diverse acties en dankzij giften van vele bedrijven, instellingen en stichtingen, een bedrag van 120.000 euro verzameld. Daardoor kan de complete restauratie van het monumentale orgel in de Jacobuskerk van Rolde doorgaan.

De SBRK is de inwoners van Rolde en omgeving zeer dankbaar. Zij hebben een flink deel van het bedrag bij elkaar gebracht. Zo hebben ongeveer tweehonderd mensen een orgelpijp 'geadopteerd', wat bijna 15.000 euro heeft opgebracht. Daarnaast werd de kerstmarkt in december vorig jaar masssaal bezocht, waardoor 2650 euro op de rekening van de SBRK kan worden bijgeschreven.
Naast de giften van inwoners van Rolde hebben ook diverse stichtingen en bedrijven uit de omgeving Rolde, maar ook de gemeente Aa en Hunze en een aantal Lionsclubs, vele (tien)duizenden euro's gedoneerd. De orgelrestauratie, die inmiddels is begonnen, gaat naar verwachting een jaar duren en kost in totaal 375.000 euro.

Literatuur:

Schrijver	Boek of tijdschrift	Omschrijving
Maarten Seybel	Klankschoonheid der Drentse orgels	Rolde Ned. Herv. kerk

Noten:

Romein, T. A. De Hervormde predikanten van Drenthe. (1861) 32.
Drenthe-journaal d.d. 9 augustus 2008 www.assen.nu
Drenthe-journaal d.d. 22 september 2008 www.assen.nu
RTV-Drenthe http://www.rtvdrenthe.nl/ d.d. 14-10-2008
Assen.nu 02-02-2009: http://www.assen.nu/?n_id=86101&s_id=466&autostart=1
Assen.nu d.d. 05-02-2009: http://www.assen.nu/index.php?n_id=86575&s_id=476&autostart=1

Het volgende opschrift was op het orgel te lezen: "De Herv. Gemeente van Rolde ontving dit orgel van een harer voormalige leeraars Den Wel. Eerw Z: Gel. Heer C. Brouwer. Thans rustend leeraar te Assen. Als blijk van blijvende liefde en voortdurende belangstelling in hare godsdienstige belangen, terwijl het, door vrijwillige bijdragen der Gemeente, vergroot en verfraaid, op den 28 Nov. 1847 plechtig werd ingewijd²⁵.