Norg, Hervormde kerk

Informatie over de kerk
Foto's van het orgel: http://www.orgelsite.nl/kerken29/norg.htm

Kerk
De kerk werd al in 1139 genoemd maar kreeg waarschijnlijk in de 13e eeuw zijn Romaanse karakter. Men veronderstelt dat de kerk werd gewijd aan de Hl. Margaretha. Op korte afstand was er een kapel te Veenhuizen. In 1624 was de kerk bouwvallig. Hierna hersteld .In 1837 de kerk werd de kerk vernieuwd maar niet in stijl. Tijdens de restauratie van 1968-1971 werden de Romaanse kenmerken, zoals Romaanse boogramen, weer opnieuw aangebracht. De kerk heeft een mooi koor. De kansel werd gemaakt door de Derk Jans Bijmolt kistenmaker te Groningen en heeft mooie gebeeldhouwde panelen. In het schip staat een herenbank met wapen Lunsche (01).

Foto 01 , 02 en 03 vanuit http://www.kerkeninbeeld.nl

Orgel
1896: Uit een schenking gedaan door Marchien Martens te Zuidveld, ter nagedachtenis van haar overleden broers Egbert en Engbert Martens met een bedrag van f. 2025, - kon een orgel worden aangeschaft (02). Men meende eerst het orgel uit de Hervormde kerk te Assen over te nemen, maar bij schrijven van 5 maart 1896 laat ds. R. Beunk weten toch maar van dit orgel af te zien (03). Hierna wendde men zich tot de firma Friedrich Leichel en Zn. te Lochem. Deze orgelmaker plaatste voor f. 1950, - een orgel in de kerk te Norg. Op 4 oktober 1896 werd het instrument in gebruik genomen, waarbij ds. R. Beunk preekte over Haggaï 2 vers 10 (04). Het orgel werd bespeeld door de heer J. F. Bos, organist te Arum, "welke uitnemende speler namiddags in een concert de kracht en schoonheid van het instrument deed kennen" (05). De dispositie van dit éénklaviers mechanisch kegellade-orgel met aangehangen pedaal is als volgt:

Pedaal: aangehangen van C - d1; boven het pedaalklavier bevinden zich twee treden: één voor Forte en één voor Piano. De balgen: Schepbalgen, magazijnbalg, regulateurbalg, bevinden zich samen met de windmachine in een kast achter het orgel (06). Het orgel kostte f. 1950, -. Het bestuur van de Spaarbank te Norg gaf voor de orgelzolder f. 500, -. T. Harking ontving voor het oxaal en tekening f. 392, - en aan de schilder Siegers werd voor verven en aan de organist samen f. 183, - betaald. De totale kosten waren dus f. 2525, -. De totale ontvangst was f 2525, - (07).

1897:Het onderhoud berustte in eerste instantie bij de firma Leichel zoals blijkt uit enkele posten uit 1897: 19 januari 1897 M. Meelker, bediening orgel f. 15, - en f. 20, -. September 1897 Leichel en Zn. f. 15, -. 2 december 1898 Leichel en Zn. f. 15, -.

1946: In de jaren 1946 tot 1956 had H. Vegter te Usquert het onderhoud en stemwerk (08). Deze gegevens zijn overigens niet geheel zeker. (12)

1969-1971: Tijdens de kerkrestauratie was het orgel opgeborgen in de schuur van Jipping, Achter de kerk 3 te Norg. De orgelmaker Mense Ruiter te Groningen had het orgel ontmanteld. Hierna werd het orgel weer in de kerk opgesteld na schoonmaak en kleine verbeteringen. Ook werd een nieuwe windmachine aangesloten. Op 16 december 1971 werd het orgel weer in gebruik genomen (09).

2005: Restauratie van het orgel door de orgelmaker Nijsse, met hulp van een aantal vrijwilligers.
Op de foto rechts zijn de vrijwilligers Sape Jonker (links) en Johannes van der Meulen aan het werk om een orgelpijp aan te nemen van orgelbouwer René Nijsse (rechtsonder) en Willem van der Meulen.
Foto: Hilbrand Dijkhuizen
Het orgel lijdt aan 'ademnood'. Een groot deel van de ingestuurde lucht komt in plaats van uit de pijpen, op andere plaatsen het orgel uit. De lekkage kan alleen worden verholpen door het imposante kerkorgel uit elkaar te halen en onder meer de leertjes te vervangen.
Dat wordt voor een groot deel gedaan door de drie vrijwilligers; Sape Jonker uit Haulerwijk en de gebroeders Johannes en Willem van der Meulen uit Norg. Zij zijn 'gek' van kerkorgels en bespelen het meer dan honderd jaar oude kerkorgel bovendien. Zij staan op hun beurt onder supervisie van orgelbouwer René Nijsse uit Zeeland.
"Die mensen zijn werkelijk zeer enthousiast. Ze hebben nog enige kennis van zaken bovendien. Dat werkt fijn en het werk schiet lekker op zo", zegt Nijsse. Volgens hem komt het zelden voor dat 'zijn' werk uit handen wordt genomen door vrijwilligers met hart voor het kerkorgel. "Maar ik juich het van harte toe, te meer omdat dit orgel anders wellicht niet op tijd gerestaureerd had kunnen worden."
Nu valt de schade volgens hem nog mee. "Maar hoe langer je wacht, hoe groter het verval. Dat betekent dan ook automatisch een hogere kostenpost." De kosten voor de restauratie zouden zonder de hulp een slordige 40.000 euro bedragen. Met de hulp van Jonker en de gebroeders Van der Meulen komt de operatie ongeveer uit op 14.000 euro. "En dat scheelt toch een aardige slok op een borrel". "Kerkbesturen hebben doorgaans weinig budget voor dergelijke opknapbeurten en als ik op deze manier een steentje kan bijdragen aan het behoud van een mooi en bovendien een bijzonder orgel, dan ben ik daar blij mee."
Het Friedrich Leichel-orgel van Norg is tamelijk bijzonder. In Nederland zijn er drie van dergelijke exemplaren te vinden. Nijsse: "Het bijzondere is dat iedere pijp z'n eigen klepje heeft. Er zijn in totaal 486 pijpen. Van al die pijpen moet het leertje bij het klepje worden vervangen, dus je kan wel nagaan dat het een tamelijk omvangrijke klus is."
De Zeeuwse orgelbouwer komt zo eens in de paar weken naar Norg om het werk van de vrijwilligers te inspecteren en hen vervolgens te voorzien van vervolgklussen. Het werk begon vorig jaar en is naar verwachting begin juni klaar. (10)

Het orgel is op 9 december 2005 weer in gebruik genomen. (Zie in gebruikname-programma) Het orgel is weer in oude luister hersteld; er is niets aan de klank gewijzigd. De orgelkas behoefde niet behandeld te worden. Slechts alle delen die versleten waren, zijn vervangen, dan wel gerepareerd. Lekken zijn gedicht, balgen en windlade zijn opnieuw beleerd. Het mechaniek is opnieuw afgeregeld. Foto onderkant pagina van Willen van der Meulen (11)
 

Noten.

1. Romein. Predikanten (1861) 77-78; Steensma. Drentse kerken (1977) 22-24.
2. Belonje/Van Holthe. Gedenkwaardigheden (1937) 106. Op het orgel: "Geschenk van Marchien Martens te Zuidveld, ter nagedachtenis/van wijlen haar broeders Egbert en Engbert Martens. /Ingewijd door Ds. R Beunk, 4 oct. 1896. "
3. RAD. AHKA. brief ds. R. Beunk 5-3-1896. Het orgel te Assen ging in 1896 naar Havelte. Zie aldaar
4. Merkwaardig genoeg preekte ds. J. W. Begeman in 1837 ook over de tekst Hagaï 2: 10. Zie Romein. Predikanten(1861)77.
5. Notulen kerkeraad Herv. gemeente Norg: Ingebruikname orgel 4-10-1896. Met dank aan de heer A. A. de Bruijn te Norg. Kerkelijke Courant(1896) no 41 van 10 okt. : bericht: "Norg 4 october".
6. Vriendelijke mededeling van Mense Ruiter te Groningen. Met dank voor de uitgebreide gegevens over dit orgel.
7. RAD. AHKN. Inv. no 106. Kerkboek(1828-1898). Ontvangsten van de dienst dec. 1896. Idem. Uitgaven 18-3-1896.
8. Idem als noot 5. De Mixtuur no 38(1982)308. H. Vegter(1892-1967). Art. J. Brouwer.
9. Idem als noot 6.
10. Nieuwsblad van het Noorden, eind maart 2005
11. E-Mail van Willem  van der Meulen d.d. 16-12-2005
12. E-Mail van Jaap Brouwer d.d. 10-4-2007
13. E-Mail van Marcel pelt d.d. 22-02-2008
    

Onderstaande foto's zijn van Marcel Pelt (13)