Assen Gereformeerde Noorderkerk. (Nu KandelaarkerkGereformeerd Vrijgemaakt)
Kerk.
De kerkelijke gemeente werd gesticht bij de akte van Afscheiding 24 november 1834 en werd
daarmee één der oudste kerken der Christelijke Afgescheidenen in Nederland. Het eerste
kerkgebouw was van 1840 en stond aan de Molenweg. In 1876 werd het nu nog bestaande
kerkgebouw aan de Molenstraat in gebruik genomen. In 1895 uitgebreid met een kruispand (01). In 1970 werd de Noorderkerk/Kandelaar door de
Gereformeerd Vrijgemaakte kerk aangekocht als vervanger van de Bethelkerk (nu Christelijk
Gereformeerde kerk). Nadien bleven de zalen achter de Bethelkerk in gebruik voor het
kerkelijk leven.
Orgel.
1883-1885: Onder leiding van dominee J. D. van der Munnik werden er in
1883 plannen gemaakt voor de aanschaf van een orgel. Bij een rondgang door de
gemeente in 1884 met intekenlijst voor gelden bestemd voor het orgel werd f.
1400, -- opgehaald. Bij de firma C. en A. van Oeckelen orgelmakers te Haren werd in dat jaar een orgel gekocht
"frank en vrij" voor f. 2000, -- contant. Het orgel werd geplaatst op een
galerij die hiervoor speciaal werd gemaakt (02).
De dispositie van dit orgel luidde vermoedelijk:
| Manuaal |
|
| Bourdon |
16' |
| Prestant |
8' |
| Holpijp |
8' |
| Viola di Gamba |
8' |
| Fluit Travers |
8' |
| Octaaf |
4' |
| Speelfluit |
4' |
| Octaaf |
2' |
| Trompet |
8' |
Aangehangen pedaal; mechanisch sleepladen (03).
Tot 1926: Het onderhoud was tot 1918 in handen van de firma Van Oeckelen. Daarna werd dit werk gedaan door diens meesterknecht Hermannus Thijs tot 1926.
1926: Daarna kwam het onderhoud en stemwerk bij de firma Joh. Meek, orgelhandel te Assen (04).
1931-1932: Tijdens de plannen voor de nieuwbouw van een orgel in de
Gereformeerde Zuiderkerk aan de Zuidersingel te Assen in 1931 werd besproken dat de
nieuwbouw van het orgel in die kerk gepaard zou gaan met modernisering van het orgel in de
vergrote en nu zo geheten Noorderkerk. Men besloot toen om hiervoor f. 2000, --- uit te
trekken. De ombouw werd opgedragen aan de firma Valckx en van Kouteren, orgelmakers te
Rotterdam, die ook het nieuwe orgel in de Zuiderkerk zouden leveren (05).
In 1932 werd het verbouwde orgel in gebruik genomen. Voor de orgelbespeling had men de
musicus H. Pijlman uit Meppel uitgenodigd. Uit het vorige Van Oeckelen-orgel werden 8
registers overgenomen. Door de verandering in 1932 werd het orgel van mechanisch omgezet
in rein-pneumatisch en het verkreeg 2 klavieren en een vrij pedaal met in totaal 19
stemmen. Het oude front bleef gehandhaafd (06).
1939: In dit jaar werd de Noorderkerk verbouwd en het orgel werd
weggenomen. Bij de wederopbouw werd een nieuw front gemaakt ontworpen door de architect J.
Smallenbroek. De dispositie werd uitgebreid met een Prestant 16' op Manuaal I. Ook ditmaal
werd het werk gedaan door de firma Valckx en van Kouteren te Rotterdam. Op 6 december 1939
werd het orgel in gebruik genomen. De dispositie was toen:
Gegevens van der Kleij:
| Manuaal I C - g3 |
|
Manuaal II |
C - g3 |
Pedaal |
C - f1 |
| Prestant |
16' b/d |
Bourdon |
16' * |
Subbas |
16' |
| Prestant |
8' * |
Concertfluit |
8' |
Octaafbas |
8' |
| Holpijp |
8' * b/d |
Aeoline |
8' |
Violon |
16' |
| Viola di Gamba |
8' * |
Voix Celeste |
8' |
|
|
| Fluit travers |
8' * |
Fluit |
4' |
|
|
| Octaaf |
4' * |
Woudfluit |
2' * |
|
|
| Speelfluit |
4' * |
Tremolo |
|
|
|
| Octaaf |
2' |
|
|
|
|
| Mixtuur |
3 sterk |
|
|
|
|
| Trompet |
8' * |
|
|
|
|
De met * gemerkte stemmen zijn nog uit het oorspronkelijke Van Oeckelen-orgel. Systeem
pneumatische-kegelladen. Manuaal II in Zwelkast bediend door zweltrede. Bourdon 16' en
Violon 16' als trede. Koppelingen: Man. I. - Man. II. ; Man. I. - Ped. ; Man. II. - Ped. ;
Sub Octaafkoppelingen Man. I en Man. II. ; Super Octaafkoppeling Man. I. , Man. II en Ped.
; Wijzerplaat Generaal Crescendo. Knoppen voor: Vrije Combinatie; PP. , P. , MF. , F. , T.
, Oplosser , TA. , O. , AP. , Oplosser. Fluit Travers 8', vanaf klein c en het groot
octaaf gecombineerd met Holpijp 8'. Violon 16' transmissie van Bourdon 16' en Octaafbas 8'
transmissie van Prestant 8' (07).
Tekening verkregen
via Frits Kaan. Tekening door Lukas Kwant (12)
Detail vanuit een overzichtsfoto vanuit een oude krant gecopieerd door Wietse
Meinardi (13)
(2 pijpen ontbreken, deze werden met kooruitvoeringen verwijderd om de dirigent te
kunnen zien.)
Opmerkingen van E.R. Helder uit Zwolle: (11)
De Violon 16 was een transmissie van de Prestant 16 (zoals vaker bij Valckx en
Van Kouteren), dus niet van de Bourdon.
De Octaafbas 8 was zelfstandig, het was de oude Prestant 8 van Van Oeckelen. De
Prestant 8 op het Hoofdwerk was van zink.
Het Generaal-Crescendo was - volgens een wijzerplaatje op de speeltafel - als volgt opgebouwd:
| |
Manuaal I |
Manuaal II |
Pedaal |
| 1. |
Holpijp 8 |
Aeoline 8 |
Koppel II |
| |
Koppel I-II |
|
|
| 2. |
Viola da gamba 8 |
|
Koppel I |
| 3. |
Travers fluit 8 |
Concertfluit 8 |
Subbas 16 |
| 4. |
Speelfluit 4 |
|
|
| 5. |
Prestant 8 |
Fluit 4 |
Octaafbas 8 |
| 6. |
Prestant 16 |
|
|
| 7. |
Octaaf4 |
Woudfluit 2 |
Koppel superoctaaf |
| 8. |
Mixtuur |
Koppel suboctaaf |
|
| |
Koppel I-II suboctaaf |
|
|
| 9. |
Octaaf 2 |
|
|
| |
Trompet 8 |
|
|
| 10. |
Koppel superoctaaf |
|
|
| |
I-II superoctaaf |
|
|
1955: Na verloop van jaren kwamen er klachten over storingen en moest
veel onderhoud worden gedaan. In 1955 adviseerde de organist van de A-kerk te Groningen
Johan van Meurs om het orgel maar weg te doen en een nieuw orgel te plaatsen (08).
1970: De Noorderkerk wordt verkocht aan de Vrijgemaakt Gereformeerde
gemeente te Assen en kreeg de nieuwe naam Kandelaarkerk
(09).
1973: Restauratie Trompet 8' door de fa. Blank, die toen een nieuw
orgel bouwde in de Maranathakerk. (10)
Noten.
- B. A. Bos. Wat God heeft gedaan, de gesch. der Geref. kerk te Assen.
(1934)48-50. De eerste kerk werd 15-11-1840 in gebruik genomen. Bos. a. w. (1934)106. De
kerk van 1876 had een mooie gevel die helaas later met cement werd bepleisterd.
- Bos. a. w. (1934)165. De galerij gemaakt door G. van Grampel kostte f.
601, --. In gebruikname 12-1--1884. Bos. a. w. (1934)171. De Bazuin 1884 no 42. Predikatie
over Ps. 100. Stemmen voor Waarheid en Vrede. (1884)1250.
- Het bestek van het orgel uit 1884 is niet bewaard gebleven. Ondanks
veel navraag naar de oorspronkelijke dispositie was deze slechts gedeeltelijk bekend. Wel
kregen we gegevens hierover van de heer A. Meek te Loon bij Assen, zoon van Joh. Meek.
Verder nog wat uit het orgel zelf nog viel na te gaan.
- In 1918 overleed de laatste telg uit de familie van P. van Oeckelen.
Thijs werd bij testament opvolger. Dat betekende dat hij vooral het stemwerk en onderhoud
bleef doen. Johan Meek was organist van de Zuiderkerk en handelde ook in kerkorgels.
- RAD. AGKA. Not. kerkeraad (1928-1931)8-9-1931; 18-9-1831; 6-10-1931;
3-11-1931.
- RAD. AGKA. Not. kerkeraad (1932-1936)8-3-1932; 3-4-1932; 12-4-1932.
Het orgel werd gratis geverfd door de heer Buning. Het Orgel(1931-1932)4, 55, 64; De
Harp(1931)85 en idem(1932)38; Organist en Eredienst(1932)no 6.
- RAD. AGKA. Not. kerkeraad(1936-1941)14-2-1939; 21-2-1939; 28-2-1939;
10-3-1939; 4-7-1939; 17-10-1939; 21-11-1939. Volgens een brief van Valckx en van Kouteren
15-12-1939 bedragen de kosten voor demontage, schoonmaken, herplaatsen, uitbreiden en het
nieuw front f. 1008, --. Het Orgel(1939-1940)20; De Harp(1940)87. Organist en
Eredienst(1939)128.
- Van Mechelen in Geref. kerkblad 2-9-1993.
- Idem als noot 8. Zie verder onder Vrijgem. Geref.
Kandelaarkerk.
- E-mail van Robert Helder
d.d. 04-03-2001 21:30
- E-Mail van Robert Helder
d.d. 30-12-2001 17:50
- E-Mail van Frits Kaan d.d. 15.09.2011
- E-Mail van Wietse Meinardi d.d. 22-09-2011