Annerveenschekanaal, Hervormde kerk

Kerk
In 1836 werd dit typische boerderijkerkje gebouwd. Het ligt dicht tegen de Noordoost-grens van Drenthe. Voorheen ressorteerde de kerkelijke gemeente onder Anloo maar in 1840 werd zij zelfstandig. In 1860 kreeg de kerk een torentje waarin een luidklok hangt (01).

Orgel
1916: Er wordt een gebruikt viervoets orgel geplaatst door de firma A. S. J. Dekker, orgelmakers te Goes. Het orgel was voorzien van een grotendeels vurenhouten kast en in het front zinken pijpwerk (02). In een aantal bewaard gebleven cahiers van de fa. Dekker is over deze plaatsing het volgende te lezen:
"ANNERVEEN (ANNERVEENSCHE KANAAL), Hervormde kerk: Oktober 1916 opdracht levering gebruikt pijporgel (windlade, pijpen enz. afkomstig van een huispijporgel van De Ligny, Oude Tonge). Nieuwe kas (zoals te Achlum), nieuwe zinken frontpijpen (op pneum. kegellade); klavier aan achterzijde, nieuw toetsbeleg, blaasbalg als nieuw.
Dispositie:
Prestant 8 vt bas (vanaf c°) en discant
Holpijp 8 Vt bas en discant
Prestant 4 Vt bas en discant
Violadegamba 8 Vt discant
Fluit 4 Vt doorlopend
Octaaf 2 Vt doorlopend
Ventiel
Manuaalomvang: C — f3 (nieuw) aangehangen pedaal: C-f0
Kosten voor vervoer en plaatsing f 910,—. 10 jaar garantie, mits jaarlijkse stemming."

Commentaar van Victor Timmer en Ton van Eck:
De ingebruikneming vond plaats op 21 december 1916; ‘De muziek was van een gebruikt orgel, het houten omkleedsel was geheel nieuw gemaakt (....) Het orgel is een sieraad voor de kerk, en heeft een lief, zacht geluid.’ (bron: RA Assen, archief Hervormde gemeente Annerveen, inv.nr. 2, Notulen kerkeraad 1888 — 1939 (notities achterin over het orgel). (06)

1939: De heer K. M. Luijten te Delden, technisch orgelbouwkundig adviseur van de afdeling Gelderland en Drenthe van de vereniging
van kerkvoogdijen, maakt op 22 april een rapport over het orgel (03).

1943: Er vindt een kleine reparatie plaats.

196x: Het orgel is buiten gebruik en verkeert in een verwaarloosde toestand. De registerindeling is als volgt:

* De Holpijp heeft 33 pijpen van hout, vanaf gis1 van metaal.

Het klavier bevindt zich aan de achterzijde en loopt van C-f3. Het wat provisorisch aangehangen pedaaltje heeft de omvang van C-f0. De frontpijpen zijn met aluminiumverf bestreken en werken via een pneumatisch hulplaadje. Verder geheel mechanisch (drukmechaniek). De windlade is maar klein, waardoor het bestaande pijwerk te dicht op elkaar staat. Enkele series pijpen zijn via conducten op houten balkjes afgeleid.

Aan de binnenzijde van de kast komen enkele aantekeningen voor in handschrift: D. J. Bareveld (04), C. A. Runeman - Assen 1939 (stemmer) en K. Holtman 29-10-1946 (stemmer).

Onderin het orgel werd een vijftal losse pijpen aangetroffen, waaronder één waarop in schoonschrift staat gegraveerd: "Fieola die Gamba 8v C" en een andere (Holpijp cis1) met het opschrift: "Bourdon 8 v." Op Prestant 8' c1 (een gedekte pijp) staat te lezen: "Gemshoorn C". De omlijsting van de klavieren is, naar het schijnt, nog origineel.

Bespeelbaar is het werk niet meer; in het balghout vertonen zich grote overlangse scheuren, waardoor het instrument geen wind meer krijgt.

Het orgel te Annerveenschekanaal is wel eens een "18e-eeuws positief " genoemd (05) en bevat ongetwijfeld oude elementen. Het blijkt vroeger een huisorgel geweest te zijn van De Ligny te Oude Tonge. De datering kan dus wel juist zijn maar staat niet vast. Nader onderzoek is nodig .

2001: Huidige situatie onbekend.
Voor foto's huidige situatie zie: http://reliwiki.nl/index.php?title=Annerveenschekanaal%2C_Greveling_117
Voor oude foto's zie foto's  01, 02, en 03 vanuit het Archief van http://www.kerkeninbeeld.nl

Noten

1. Kerk en pastorie bevinden zich onder één dak. De schuur staat haaks op de lengterichting van de kerk,waardoor het gebouw een L-vorm heeft.De plattelandpredikant had in zijn schuur of stal oudtijds enig vee en landbouwgereedschappen voor de bewerking van de moestuin,waarin groente,aardappelen e.d.werden gekweekt,mede als aanvulling op het veelal karige inkomen.In 1814 was door Koning Willem I bij Koninklijk Besluit bepaald,dat landbouwhuishoudkunde als universitair leervak voor toekomstige plattelandspredikanten verplicht was,dit om hem in staat te stellen een beter contact met zijn omgeving te hebben.Zie Nw.Drentse Volksalm.(1967)264-265.Romein.Predikanten (1861)29-30.Kerkinwijding 13-3-1836.Koninklijk Besluit 17-9-1840.Dat Aneerveen,Annerveenschekanaal en Eexterveen een afzonderlijke Hervormde gemeente zouden vormen onder de naam Hervornde gemeente van Annerveen.
2. Het Orgel (1917). Eigen onderzoek en waarneming (W.D. van der Kleij en W.H. Zwart). Zie ook Het orgel (1993) 88. Artikel V. Timmer en Ton van Eck. Waar zijn ze gebleven.....? Annerveen (Annerveenschekanaal) Hervormde kerk. Oktober 1916 opdracht levering gebruikt pijporgel (windlade, pijpwerk enz. afkomstig van een huisorgel van De Ligny te Oude Tonge). Nieuwe kast zoals te Achlum [zie Het Orgel(1910-1911) 9. Geref.kerk]. Nieuwe zinken frontpijpen (op pneumatische kegellade). Klavier aan de achterzijde nieuw toetsbeleg. Blaasbalg als nieuw. Vervoer en plaatsing f 910,-. 10 jaar garantie mits jaarlijkse stemming. GAA. AHGA. kerkrekeningen. In 1917 blijkt er een organist en blaasbalgtrapper aanwezig te zijn, die per jaar resp. f.100,- en f.10,- ontvangen. Eenmaal per jaar vond een stemming plaats voor f.12,50 door C.A. Runeman.
3. Rapport ged. Rotterdam 22-4-1939. De bij het rapport gevoegde beschrijving wettigt de conclusie, dat het orgel tot 1939 vrijwel niet werd gewijzigd.
4. D.J. Bareveld kan iets te maken gehad hebben met het vervoer van het orgel. Of er is sprake van D.J. afkomstig uit Bareveld een buurtschap in die omgeving. Runeman kan of via de firma Meek of via de firma Van Slooten uit Assen het stemwerk gedaan hebben. K. Holtman was medefirmant van de firma Holtman en Leemhuis te Zuidbroek.
5. Zie Nw. Drentse Volksalmanak (1964) blz. 262.
6. V. Timmer en T. van Eck, Het orgel 1993/03 en 1993/04, Gebruikte orgels geleverd door de fa. A.S.J. Dekker (1) en (2)