2e Exloërmond, Hervormde kerk

1916: Reparatie van een onbekend orgel door O. van Hattum voor f 12,50.

1918: Er wordt een gebruikt orgel geplaatst door A.S.J. Dekker achter een nieuw front. Het orgel werd gekocht voor f 1.500,- en het oude orgel werd verkocht voor f 100,-.
Ingebruikname vond plaats op 11 juli 1918. De collecte bracht f 163,- op. Dhr. Mooibroek wordt aangesteld als tijdelijk organist. Voor 1920 wordt Joh. Vorsterveld aangesteld als organist.
Het orgel werd oorspronkelijk in 1780 gebouwd door J. Strümphler voor de Rooms-Katholieke statie te Beemster.
Broekhuyzen beschrijft dit instrument als volgt: "Het orgel in de kerk der r. cath. gemeente aldaar is gemaakt in 17 door J. Strumphler. Orgelmaker te Amsterdam. Heeft 8 stemmen en een handklavier, geen pedaal en twee blaasbalgen.

Prestant 8 vt
Holpijp 8 vt
Octaaf 4 vt
Fluit 4 vt
Octaaf 2 vt
Cornet 4 st
Mixtuur  
Quint 3 vt
 
In 1883 wordt dit instrument te koop aangeboden en verkocht naar Warns. Zie bv. de advertentie in DE TIJD van 21 november 1883.



In Warns was men vooral op aandrang van de plaatselijke predikant op zoek naar een instrument. In de kerkeraadsnotulen van 10 dec. 1883 is het volgende te lezen: "dat toen hij als beroepen predikant de gemeente bezocht de begeerte bij hem, opkwam, dat zoo hij het beroep aannam er een Orgel geplaatst werd op de kraak — Met persoonlijke consideratie heeft men echter niet te rekenen maar toch meent hij op grond van de H. Schrift hij pogingen in ‘t werk mag stellen ter verkrijging van een orgel in de kerk".
Een daartoe ingestelde commissie moest liefdegaven verzamelen en had in maart 1884 reeds f 900. -— a f 1000,-— aan toezeggingen. Ook wilde SW. Muizelaar het orgel wel gratis bespelen. In de vergadering van 17 maart 1884 werd besloten een passend orgel aan te kopen: "Tot deze koop bestond gelegenheid omdat de Heer (E. S.) Ypma van Bolsward, wiens orgel gezien was, bekend was met de bezichtiging van zijn orgel, dat in de Midden Beemster Staat (....)".
Eeltje Ypma ontving f 825, — voor het door hem geplaatste orgel: ook betaalde men A. Zeldenrust f 27,50 ‘wegens vergulden van het orgel’. De ingebruikneming vond plaats op 2 juni 1884.
Tot 1889 stemde Ypma hel orgel jaarlijks voor 115,— per keer, in laatstgenoemd jaar deed zijn stiefzoon en opvolger Willem Postma dit werk.
In 1893 werd f 75.— uitgetrokken voor orgelonderhoud, drie jaar later f 7,06.
In 1901 herstelden Bakker & Timmenga het instrument voor f 30,—, in 1908 voor f 12,— en in 1912 voor f 10.—.
In 1918 bouwde A.S..J. Dekker een nieuw orgel en plaatste het Strumphler-orgel in juli van dat jaar over naar de Hervormde Evangelisatie te Tweede Exloërmond (Drente). (01)

De dispositie in Warns was waarschijnlijk als volgt:

Bourdon 16' discant
Prestant 8'
Holpijp 8'
Viola da Gamba 8'
Octaaf 4'
Gemshoorn 4'
Octaaf 2'
Mixtuur III-IV b/d

In 1918 wordt het instrument weer verkocht en te 2e Exloërmond geplaatst.

1919: Reparatie door Dekker voor f 22,50

1920: Reparatie door de organist van de kerk Vorsterveld.

1923: Reparatie door H. Thijs, die de orgelmakerij van Oeckelen na de dood van de laatste van Oeckelen voortzette.

1938: Voorstel door Holtman en Leemhuis uit Zuidbroek voor het overplaatsen van het orgel vanuit de oude kerk naar de nieuwe kerk. Deze werkzaamheden worden uitgevoerd, waarbij het oude front en de frontpijpen verloren zijn gegaan.


Foto vanuit http://www.kerkeninbeeld.nl

Klaviatuur van het Strümpfler-orgel
Op bovenstaan foto bespeelt Gerrit Hoving (†1994) het Strumphler-instrument zoals het te 2e Exloërmond stond opgesteld.

1940: Voorstel van Holtman en Leemhuis uit Zuidbroek voor het repareren van waterschade en een voorstel tot wijziging van het orgel.

1947: Op 3 april een brief van de orgelmaker Kamphuis uit Schiedam voor het plaatsen van een nieuw orgel. Hij plaatst binnenkort een nieuw orgel in de Baptistengemeente. Hij voegt bij garantievoorwaarden en overeenkomsten, circulaire ivm. Droogtegevaar voor het orgel en een folder met tevredenheidsbetuigingen. Opdracht wordt niet verstrekt.

1948/49: Een brief van 12 februari 1948 namens de Orgelcommissie van de raad voor kerk en eredienst getekend door J.H. Besselaar jr. en gericht aan dhr. J. Prummel te Exloërmond geeft aan dat de commissie het schrijven van de kerkvoogdij in behandeling wordt genomen. Brief van de Orgelcommissie d.d. 3 maart 1948 aan de kerkvoogdij (p/a E. Hoving) dat dhrn. Legêne en L. Erné op 31 maart een bezoek aan het orgel zullen brengen. Brief van 24 april 1948 dat de archieven van Dekker uit Goes verloren zijn gegaan door oorlogshandelingen en dus niet meer na te gaan is wie de oorspronkelijke bouwer van het orgel was. Hij zal trachten via oude dispositieboeken wat de herkomst is van het orgel. Brief d.d. 28 april 1948 van Holtman en Leemhuis aan E. Hoving dat men geen foto bezit van de oude kast van het orgel. Op 12 juni 1948 schrijven Holtman en Leemhuis aan E. Hoving dat ze ook geen kans zien een tekening te vervaardigen van de oude kast. De oude frontpijpen zijn niet meer aanwezig. Rapport van de orgelcommissie d.d. 10 augustus 1949. Rapport is getekend door mr. L. Havermans. De situatie van het orgel wordt als volgt weergegeven: "Oorspronkelijk zaalorgel zonder vrij pedaal. Veel oud pijpwerk nog aanwezig".

Bourdon 16' discant vanaf c' Oud, Inscriptie: "Bordon 16 vt".
Prestant 8' Oud, groot octaaf is nieuw en van zink
Holpijp 8' Oud, Inscriptie: "Holpijp 8 voet".
Viola 8' Nieuw. Ipv. Quint 3'?
Octaaf 4' Oud. Inscriptie op C: "J.S. Strümpfler 1780"
Gemshoorn 4' Oud
Octaaf 2' Oud
Cornet? III  
Mixtuur III-IV b/d Oud
Ventiel    

Het advies van de orgelcommissie is om het orgel te laten restaureren door de jonge firma van Vulpen uit Utrecht. Deze orgelmakers leverden onlangs een orgel af te Willemsoord (Ov.)


Foto André van Dijk (03)

1949/1950: Restauratie door van Vulpen.
Geluidsfragmenten (MP3) van dit instrument door Gerrit Hoving:
Orgeldemonstratie met afgeroepen registraties.
Wie Schön leuchtet uns der Morgenstern Dietrich Buxtehude

1974-1976: Nieuw orgel door Reil uit Heerde onder advies van Klaas Bolt.

Op 12 november 1974 stuurt de kerkvoogdij het getekende contract blz. 01 en 02 naar Reil. Vergezeld van een brief.
Op 24 februari 1975 geeft Reil antwoord op de vraag of op het orgel een "kuif" gezet kan worden en wat de kosten ervan zijn. Ook doet hij een voorstel voor het aanbrengen van bladgoud op de labia van de frontpijpen.
Op 14 maart 1975 gaat de kerkvoogdij akkoord met beide voorstel.
Op 17 mei 1975 vraagt de kerkvoogdij of ze een bezoek kunnen brengen aan de werkplaats van Reil
Op 22 mei 1975 schrijft Reil aan de kerk dat men op bezoek kan komen in de werkplaats, maar dat men beter een week of zes kan wachten, omdat er dan meer te zien is.
Op 11 februari 1976 geeft Reil de maten door van het orgel. zodat op het balkon ruimte voor het gemaakt kan worden. (08)

Klaas Bolt verzorgde het ingebruikname concert op 18 september 1976.
Geluidsbestanden ingebruikname:
Toespraak door de organist van de kerk Gerrit Hoving (†1994)
Demonstratie van het nieuwe orgel door Klaas Bolt (1927-1990)
Preludium en fuga in C Georg Böhm door Klaas Bolt.

Uitnodigingkaart voor de ingebruikname (08)

Bij de ingebruikname werd een boekje uitgereikt (blz. 01, 02, 03, 04, 05, 06) met het ingebruiknameprogramma en wat achtergronden.

Dit instrument is het derde exemplaar van een type dat in drie verschillende versies kan worden gemaakt. Het nieuwe orgel vervangt het orgel dat stond opgesteld boven de preekstoel. Het front uit 1938 bleef staan. Dit orgel is door Reil ingenomen en werd in 1983 geplaatst in de Doopsgezinde kerk te Krommenie achter een Teves-front uit 1830.
Een éénklaviers positief met vrij Pedaal werd in 1975 vervaardigd voor de Remonstrantse Kerk te Lochem, terwijl een tweeklaviers versie met dezelfde registers begin 1976 werd geplaatst in de Vrijgemaakt Gereformeerde Kerk te Heerenveen.
De derde mogelijkheid is thans in 2e Exloërmond gerealiseerd. Ook hier een verdeling over twee manualen waarbij de Holpijp een dubbelfunctie heeft, en de Prestant 4 vt op het bovenklavier is gedisponeerd. Het onderklavier is hier echter met twee belangrijke registers vergroot: een Cornet in de discant en een gehalveerde Trompet 8 voet.
Het Pedaal bezit hier, evenals in Lochem een Fagot 16 voet, op twee kleine laadjes, die aan weerskanten in de orgelkas aan de zijkanten zijn geplaatst, zo laag mogelijk in de orgelkas. Het uiterlijk van dit instrument wijkt van de eerder gemaakte exemplaren af door het aanbrengen van een gebogen onderbroken fronton op de kroonlijst.


Foto André van Dijk (03)

Dispositie
Manuaal I   Manuaal II   Pedaal  
Prestant 8' discant Holpijp 8' Fagot 16'
Holpijp 8' b/d Prestant 4'    
Fluit 4'        
Octaaf 2'        
Mixtuur II-III b/d        
Cornet III disc.        
Trompet 8' b/d        
De trompet heeft houten stevels en koppen. De uiteinden van de grootste bekers zijn verkropt.
De cornet staat op een verhoogde stok.


Foto Geert Jan Pottjewijd


Nieuwsblad van het Noorden 20-09-1976

1980: Brief van Reil d.d. 18 april 1980, waarin wordt gewaarschuwd dat het kerkgebouw te vochtig is. Verzocht wordt om te gaan ventileren.

2013: Groot onderhoud door Reil (02) (08)
De volgende werkzaamheden werden uitgevoerd:
 -Algehele reiniging incl. pijpwerk
 -Nazien en afregelen mechanieken
 -Opnieuw afregelen windlade
 -Vervangen van de garde ringen door liegelind ringen op de stokken.
 -Opnieuw beleren van de ventielen
 -Licht polijsten van de frontpijpen
 -Nalopen intonatie
Het orgel werd op 7 juni 2013 weer in gebruik genomen met een concert door Sietze de Vries. Zie programmaboekje. Blz. 01, 02 en 03  (08)


Foto kerk te Tweede Exloërmond door André van Dijk (03)


Bronvermelding:
  1. V. Timmer en T. van Eck, Het orgel 1993/03 en 1993/04, Gebruikte orgels geleverd door de fa. A.S.J. Dekker (1) en (2)
  2. Website Reil www.reil.nl d.d. 23-06-2013
  3. www: http://reliwiki.nl/index.php?title=Tweede_Exlo%C3%ABrmond,_Zuiderdiep_150_-_PKN_Hervormde_kerk
  4. Tijdschrift: Het orgel 1976/10  Nieuwe en gerestaureerde orgels door Jan Jongepier
  5. Tijdschrift: De Tijd 21-11-1883
  6. Tijdschrift: de Mixtuur 45 april 1984 Kroniek
  7. www: http://reliwiki.nl/index.php?title=Krommenie,_Noorderhoofdstraat_46_-_Doopsgezinde_Vermaning (Krommenie)
  8. Archief Reil


Het Strümphler pijpwerk staat nu achter het P.J. Teves front van de Doopsgezinde kerk te Krommenie. (Teves was een leerling van Strumphler)
Ingebruiknameboekje (blz 01, 02, 03, 04, 05) Krommenie uit 1983 (08)


Foto: Marcel Pelt (2003)


Tijdschrift Kerk en Muziek 1984 nr. 7 september/oktober 2